Racisme in Nederland - het valt niet meer te ontkennen

Met goed gevulde schoenen en na een avond vol vrolijke surprises heeft Nederland vrijdag voor een jaar afscheid genomen van Sinterklaas. Hopelijk is de goedheiligman niet al te zeer geschrokken van wat hij in het kille noorden aantrof: een samenleving die hopeloos verdeeld was betreffende de al dan niet toegestane kleur(en) van zijn trouwe en onmisbare knechten.

Gelukkig zal het hen die heilig in het eeuwige leven van de vroegere Lycische bisschop geloven een biet wezen of zijn vrolijke en behulpzame dienaars (m/v) pimpelpaars, pikzwart of ongekleurd zijn. Het zijn de afvalligen die er zich druk om maken, dikwijls op een toon die met ‘schril’ nog matig is omschreven.

Het debat, dat tot in de rechtszaal werd voortgezet, legde andermaal een discrepantie bloot. Zwarte Piet is voor de één een figuur die absoluut niet racistisch is bedoeld, terwijl de ander dit stereotiepe beeld juist wel als zodanig ervaart. De onverbiddelijkheid in de stellingnames maakte een oplossing van de controverse vrijwel onmogelijk. Maar het wordt tijd dat het fanate deel van de tot nu toe zo onvermurwbare pro Zwarte Piet-beweging in het kleurrijk geworden Nederland meer inschikkelijkheid toont. Geen kind dat daar een traan om zou laten.

Ook voor hen die in de Zwarte Pietcultuur geen racistische elementen zien, zal de maatschappelijke discussie erover hebben blootgelegd of bevestigd dat van racisme in Nederland wel degelijk sprake is. De wijze waarop de tegenstanders van Zwarte Piet werden bejegend, ging regelmatig alle perken te buiten, vooral als het dreigen en schelden in de anonimiteit van de sociale media kon worden beoefend. Blijkbaar hadden deze vuilspuiters niet door hoezeer ze het gelijk van hun opponenten daarmee bewezen.

In ordinaire straattaal werd zo bevestigd wat per rapport en per wetenschappelijk onderzoek al eerder was vastgesteld. Ook Nederland kent racisme, ook in Nederland wordt gediscrimineerd. Hoezeer dat ook indruist tegen Artikel 1 van de Grondwet.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) stelde eerder dit jaar vast dat een kwart van de Nederlanders discriminatie op grond van leeftijd of afkomst voelt. „Migranten ervaren op alle terreinen in aanzienlijke mate discriminatie”, constateerde het SCP. De Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie, een onderdeel van de Raad van Europa, signaleerde vorig jaar diverse vormen van discriminatie, onder meer jegens ‘vreemdelingen’. Zij stelde toen vast dat het in Nederland ontbreekt aan een alomvattend actieplan ter bestrijding van racisme op nationaal niveau. Het kabinet reageerde daar later in 2013 op met onder meer het Nationaal Actieplan Mensenrechten. „Discriminatie raakt mensen in het hart, staat betrokkenheid in de samenleving in de weg en belemmert mensen om deel te nemen en te investeren in de gemeenschap”, staat daarin te lezen. Later deze maand verstuurt het kabinet zijn jaarlijkse ‘discriminatiebrief’ die nader inzicht zal verschaffen over de omvang ervan. Er zullen goede bedoelingen in worden aangekondigd.

Niettemin geldt ook voor politiek Den Haag dat het bij zichzelf te rade mag gaan. Toen de Nationale ombudsman vorig jaar signaleerde dat het politieke klimaat racistisch van aard is, reageerde het Binnenhof nogal aangebrand. Of alle Kamerleden hebben begrepen wat hij ermee bedoelde, is twijfelachtig. Alvast niet die CDA’er die recent een donkergekleurde anti-Zwarte Pietactivist als „graaipiet” wegzette. Dit soort populisme is helaas niet beperkt tot de PVV, de partij die van xenofobie haar corebusiness heeft gemaakt.

Racisme of discriminatie, niet alleen de blanke Nederlanders maken zich eraan schuldig. Het SCP publiceerde vrijdag de laatste stand van zaken omtrent bepaalde opvattingen van Turkse en Marokkaanse Nederlanders. Meer dan de helft vindt homoseksualiteit (bijna) altijd verkeerd, een opvatting die deels wel maar ook deels niet uit religieuze overtuiging voortkomt.

De strijd tegen vooroordelen dient op een breed front te worden gevoerd. Met wetgeving en inschakeling van het strafrecht is iets te bereiken. Maar een mentaliteitsverandering laat zich niet zomaar reguleren. Laten we ons ervan bewust zijn dat racisme en discriminatie hardnekkige verschijnselen zijn. De discussie erover zal permanent moeten worden gevoerd. Ook nu Sinterklaas naar huis is.