Pijnlijk: hoe Onno Hoes weer in opspraak kwam

De positie van de burgemeester van Maastricht wankelt (opnieuw). Want er zijn (weer) onthullingen over zijn privéleven. Het gaat (ook dit keer) om ‘contacten’ met een jongere man.

Zoals elk mens heeft een burgemeester recht op een privéleven. Maar nog altijd kan hij zich minder permitteren dan een doorsneeburger.

Eind vorig jaar kwam de Maastrichtse burgemeester Onno Hoes (VVD) in opspraak. Hij had in de lobby van een hotel in zijn stad zitten zoenen met een 25-jarige man en hij bleek actief op de homodating-app Grindr (met een foto van zijn ontblote bovenlijf als profielfoto). „Naïef”, noemde hij dat in een interview met NRC. Hij beloofde beterschap.

Nu zorgt de 20-jarige Robbie Hasselt voor nieuwe commotie. Hasselt publiceerde op zijn website, en via PowNews, details over hun dates en internetconversaties. Ook maakte hij een screenshot van de werkagenda van de burgemeester openbaar en er waren verborgencamerabeelden van een afspraak met Hoes.

Hoes is nooit anoniem

Het lijkt erop dat Onno Hoes een beetje is blijven hangen in zijn vorige functie, gedeputeerde in Noord-Brabant. Dat zegt althans Arno Korsten, honorair hoogleraar aan de rechtenfaculteit Maastricht en emeritus hoogleraar bestuurskunde aan de Open Universiteit Nederland. „Als je gedeputeerde bent, heb je een baan die om vijf uur is afgelopen, en waarna een betrekkelijke anonimiteit begint. Maar een burgemeester ligt 24 uur per dag onder het vergrootglas, en ook zijn privé is politiek.”

Bernt Schneiders (PvdA), burgemeester van Haarlem en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, wees tijdens de affaire vorig jaar nog eens op de regel dat een burgemeester van onbesproken gedrag hoort te zijn. „Hier is, denk ik, een grens overschreden”, zei hij toen aan de tafel van Pauw en Witteman.

Dit keer wil Schneider niets zeggen. Uitspraken van zijn kant zouden een eigen leven kunnen gaan leiden in de nog lopende discussie tussen de Maastrichtse gemeenteraad en de burgemeester.

De regels voor een burgemeester

Zijn er gedragsregels voor burgemeesters? Ja, er is iets vastgelegd, als is dat niet veel. De regels waaraan burgemeesters zich moeten houden, staan in het zogenoemde rechtspositiebesluit burgemeesters. Dat besluit kent één artikel over gedrag. Daarin staat dat een burgemeester zich dient te onthouden van „gedragingen die de goede uitoefening of het aanzien van het ambt schaden of kunnen schaden”. Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt dat een moralistisch artikel. Een burgemeester heeft een voorbeeldfunctie binnen zijn gemeente, vindt Elzinga.

Gisteren was de hoogleraar niet bereikbaar voor commentaar. Vorig jaar zei hij: „Als je je als burgemeester riskant gedraagt, kan dat leiden tot een publieke discussie waarbij jouw neutrale voorbeeldfunctie in het geding raakt. Je bent kwetsbaar als je in je privéleven weinig terughoudendheid betracht. Maar het wordt echt gevaarlijk als chantage in beeld komt. Als je, zoals Hoes, vrijmoedig omgang hebt met deze en gene, en dat leidt tot chantabele posities.”

Bij de affaire vorig jaar scheerde Hoes in de ogen van de Maastrichtse gemeenteraad heel dicht langs de rand van het acceptabele. Destijds kwam er een gezamenlijke verklaring: „De fractievoorzitters geven de burgemeester de ruimte om de komende periode zijn ambt ten volle waar te maken, zoals dat een burgemeester betaamt.” Fractievoorzitters van drie kleinere partijen vonden die boodschap erg omzwachteld en kwamen met een aanvullende verklaring: „Mochten er in de toekomst nog feiten naar boven komen die aantoonbare schade opleveren voor het ambt van de burgemeester, dan heeft dat consequenties.”

Hoes bungelt (maar eerst vakantie)

Nu is Hoes opnieuw in opspraak geraakt. Na de onthullingen van Robbie Hasselt eiste de Maastrichtse politiek woensdagavond tekst en uitleg. Na een besloten beraad van bijna twee uur kwam Frans Bastiaens, vicevoorzitter van de gemeenteraad en fractievoorzitter van de PvdA, met een korte, gezamenlijke verklaring: „Iets wat privé was, is publiek geworden en dat is pijnlijk. Of en hoe we dat met de fracties gaan bespreken is aan ons.”

Het is geen motie van wantrouwen tegen de burgemeester, maar het is zeker ook geen steun. Hoes bungelt. Volgens een woordvoerder is hij gisteren vertrokken voor een al geplande vakantie naar een ver land. De Maastrichtse politiek beraadt zich verder.

Twee vervolgscenario’s lijken mogelijk. Of de gemeenteraad heeft er genoeg van. In dat geval geven ze Hoes mogelijk de gelegenheid om zijn eigen aftocht te regisseren. Of de politiek worstelt met de lastig exact te definiëren scheidslijn tussen privé en publiek, én de wijze waarop de nieuwe onthullingen naar buiten zijn gekomen. Robbie Hasselt zegt dat hij Hoes bewust in de val heeft laten lopen. Van PowNews kreeg hij naar een afspraak een verborgen camera mee. Wil de politiek dat belonen?

Zeker is volgens bestuurskundige Arno Korsten dat „de emmer steeds een beetje voller wordt. Hoes lijkt een recidivist. De antenne voor wat hij wel en niet kan maken in de publieke ruimte lijkt bij hem niet helemaal goed afgesteld.”

Lees ook in nrc.next: Een stormpje in een glas troebel water