Ik krijg geen adem, riep hij elf keer

Een Amerikaanse jury besloot gisteren dat de blanke politieagent die een zwarte man wurgde niet vervolgd wordt. Het besluit ontketende een storm aan protest.

In New York wordt gedemonstreerd tegen rassengerelateerd wangedrag onder politieagenten. foto AFP

Vorige week onrust in Ferguson, deze week in New York. De protestbeweging tegen het Amerikaanse politie- en justitiestelsel groeit, en houdt niet langer voornamelijk Afro-Amerikanen bezig. De dood van de 44-jarige Eric Garner, die op Staten Island door een witte politieagent in een fatale wurghouding werd genomen, heeft het nationale debat over ras en de politie verdiept.

Dinsdag besloot een zogeheten grand jury dat de agent die verantwoordelijk is voor de dood van Garner niet vervolgd wordt. Garner verkocht vaak sigaretten op straat, waar hij in het verleden tientallen keren voor werd aangehouden.

Op 17 juli kreeg hij het aan de stok met twee agenten. Het incident is op video vastgelegd. Garner, een forse zwarte man, valt woedend uit: „Iedere keer als jullie me zien, zoeken jullie problemen. Ik heb er genoeg van. Dat houdt vandaag op!” Een agent plaatste zijn arm om zijn nek en werkte hem naar de grond. „Ik krijg geen adem”, riep Garner elf keer. Hij stierf een uur later in het ziekenhuis.

Versnelling door sociale media

De zaak heeft overeenkomsten met die van de 18-jarige Michael Brown in Ferguson. Ook Brown was zwart en stierf door politiegeweld. En ook daar besloot een grand jury niet tot vervolging van de agent over te gaan.

Maar er is ook een groot verschil, dat verklaart waarom de woede nu veel breder is. Een opmerkelijk serieuze Jon Stewart, van het satirische The Daily Show, legde het zo uit: „In Ferguson had je nog getuigen die elkaar tegenspraken, onduidelijk forensisch bewijs, een vermoeden van zelfverdediging. Maar deze zaak is glashelder. Toch is de uitkomst precies dezelfde. Geen misdaad, geen rechtszaak, niemands schuld.”

Dinsdagavond gingen in veel Amerikaanse steden mensen de straat op. Ze scandeerden: ‘I can’t breathe!’, en blokkeerden wegen en kruispunten. Op Twitter delen Amerikanen verhalen over de politie. De hasthags #alivewhileblack en #crimingwhilewhite laten twee totaal verschillende versies van Amerika zien. Zwarten vertellen hoe ze aangepakt worden door de politie.

@MindAltered_J: „Inbraak in huis. Agent lachte. Wilde geen aangifte opnemen.”

@Karnythia: „Stak de parkeerplaats van de supermarkt over. Agenten hielden me aan en vroegen wat ik daar deed. Ik hield de boodschappentassen vast.”

Blanken vertellen hoe ze juist wegkwamen met echte overtredingen en misdrijven.

@Cecilyk: „Op mijn dertiende stal ik een auto met vrienden en reed er twee weken in voordat we werden aangehouden. Alleen één zwarte werd vervolgd.”

Cijfers wijzen inderdaad uit dat zwarte Amerikanen veel vaker te maken krijgen met de politie en justitie dan blanke of latino Amerikanen. Ze belanden ook veel vaker in de gevangenis en krijgen vaker straf voor misdrijven die onder alle rassen in min of meer gelijke mate voorkomen, zoals drugsgebruik. De politie in New York stopte vorig jaar wel met het omstreden ‘stop and frisk’-beleid. Mensen die er ‘verdacht’ uitzien, mochten op straat worden aangehouden. In 2011 werden 685.000 mensen staande gehouden, van wie bijna 90 procent onschuldig bleek. Meer dan de helft van hen was zwart.

Kanten kiezen

Voor president Obama komt het opnieuw opgelaaide debat ongelegen. Hij nam tijdens de demonstraties en rellen in Ferguson, vorige week, een middenpositie in. Hij toonde sympathie met de betogers, maar wees er ook op dat de wet moet worden nageleefd. Die houding kwam de eerste zwarte president uit de Amerikaanse geschiedenis onder Afro-Amerikanen op zware kritiek te staan. Hij kwam uiteindelijk met een kleine toezegging: 50.000 camera’s op de uniformen van agenten moeten misstanden voorkomen. De kwestie-Garner laat zien dat het nut van camera’s als preventiemiddel niet moet worden overdreven: de agenten werden van dichtbij gefilmd.

Obama zei gisteren dat het ministerie van Justitie de zaak opnieuw zal onderzoeken. Om daadkracht te tonen, presenteerde minister Eric Holder (Justitie) gisteren een federaal onderzoek naar wangedrag bij de politie van Cleveland. Daar werd vorige maand een 12-jarige zwarte jongen, die een nep-vuurwapen vasthield, door een agent doodgeschoten.

De felste politieke reactie op de beslissing van de grand jury kwam van burgemeester Bill de Blasio van New York. De Blasio, die een zwarte vrouw heeft, zei: „Dit is geen probleem van 2014. Het gaat niet om de jaren van racisme die hiertoe hebben geleid, of de decennia. Het gaat om eeuwen. Zo diep zit deze crisis.” De Blasio zei dat hij zijn biraciale zoon Dante moest trainen om zich te gedragen, mocht hij door de politie worden aangehouden.