De doos komt met Pentobarbital en dan...

Boudewijn Chabot ziet het te eenvoudig. Zelfeuthanasie is gecompliceerd. Niet aan beginnen, vindt Jaap Brienen.

Het schrikbarende van de dood verandert in de loop van de jaren in een veel mildere visie erop en als men maar oud genoeg wordt, wordt de dood een vertrouwde metgezel die je elk moment mag komen halen. Het is goed geweest zeggen ze dan en als het hun tijd is zullen ze gedwee meegaan. Dan spreken we van een voltooid leven.

Wanneer het bestaan gehinderd wordt door fysieke ongemakken als pijn en bewegingsbeperking en als men bemerkt dat het geestelijk vermogen terugloopt, dan komt er een versneld verlangen naar het einde. Zeker wanneer men zo oud is dat ook alle vrienden en bekenden al naar de laatste rustplaats zijn gebracht. Er ontstaat eerst berusting en niet veel later verlangen naar de klop op de deur, die Magere Hein onherroepelijk gaat doen. Het ligt voor de hand dat als het leven lijden is geworden men dan zelf de ultieme stap zal willen zetten.

Het is waar wat Boudewijn Chabot stelt in NRC van 29 november: voor men deze laatste stap mag zetten moet eerst een examen worden afgenomen. En de examinator is de arts, meestal de huisarts, die de daad moet faciliteren. Of de kandidaat slaagt voor dat examen is afhankelijk van de normen en waarden van de examinator. Ze worden bepaald door de achtergrond van de huisarts en het ontzag dat hij of zij heeft voor de Regionale Toetsingscommissie. Daarnaast is het van belang in hoeverre de kandidaat in kwestie zijn punt verbaal weet te verdedigen. Hij moet zijn examinator overtuigen van zijn goede en eerbare bedoelingen. Juist in een precaire situatie is de hindernis van een examen bij veel ouderen, die slechter uit hun woorden kunnen komen, een brug te ver.

In de wirwar van gevoelens en meningen over het zelfgekozen levenseinde is het heel moeilijk zich te handhaven. Ten eerste is het een langdurig proces – en dat moet het ook zijn. In dat proces wordt afscheid genomen en komt men mensen tegen die zich faliekant tegen verklaren. Men ontmoet weerstand vanuit de omgeving en ook de aloude doodsangst, die Freud zo beschreven heeft, meldt zich. Je moet dan niet alleen de examinator overtuigen, ook de naasten moeten door een moeizame gang van loslaten en afscheid nemen. De pijn van het afscheid nemen doet ook pijn bij degene die afscheid laat nemen.

Daarom is het gemak waarmee Chabot zelfeuthanasie propageert als redelijk alternatief toch te eenvoudig. Als huisarts heb ik ze voorbij zien komen, die hun eigen pad hebben gekozen. Ik heb gezien hoe vreselijk eenzaam men werd als de pentobarbital uit Mexico werd aangedragen in een kartonnen doos door PostNL. Ik heb respect voor ze gekregen en huiver zelf bij de gedachte, dat men daar straks zal staan met een lepel en een bakje. Dan doet zich de ultieme eenzaamheid en onzekerheid gelden.

Het is waar: de vraag om een zelfgekozen levenseinde wordt in toenemende mate gesteld. Ik ervaar dat elke dag. Laten we de verklaring daarvoor in het midden laten. Wanneer mij deze vraag wordt gesteld vraag ik waarom men niet kiest om zelf het initiatief in handen te nemen. Dan deinst de meerderheid terug. Het is te gecompliceerd en men heeft behoefte aan een leidsman, die er op het ultieme moment staat en de medeverantwoordelijkheid wil nemen aan het einde van een lange en moeizame weg.

Het is maar een klein percentage van de hoogbejaarden, dat in staat is om via internet op een onbekende site in een vreemde taal een medische stof te bestellen en dat keurig af te rekenen met een creditcard. Simpeler en eenvoudiger is het aan de medische vakman te vragen om zijn relatie met de apotheker aan te spreken en daar de flesjes en drankjes te betrekken. Temidden van je geliefden kan je dan je arm strekken voor het laatste shot en bevestigen dat je dit echt wilt.

Daarvoor moet je wel een examen afleggen, maar voor dit examen mag niemand zakken.