De allereerste foto van Zwarte Piet dateert van 1891

De oudste foto van Zwarte Piet, hoe ziet die eruit? Ewoud Sanders, taalhistoricus met een wekelijkse rubriek in NRC, stuitte bij toeval op de foto uit 1891, die door Sinterklaasexperts een ‘unieke vondst’ werd genoemd.

Een Roetpiet, één van de moderne Pieten dit jaar. Foto ANP / Roos Koole

De oudste foto van Zwarte Piet, hoe ziet die eruit? Ewoud Sanders, taalhistoricus met een wekelijkse rubriek in NRC, zocht het op. Gisteren schreef hij in nrc.next over de allereerste foto waarop Piet te zien is. Sanders stuitte bij toeval op de foto uit 1891, die door Sinterklaasexperts een ‘unieke vondst’ werd genoemd. De foto ziet er zo uit:

Twitter avatar ewoudsanders ewoudsanders Vandaag in @nrcnext, de oudste foto van een #zwartepiet. Uit 1891. http://t.co/LfPXKBdhR0

Ewoud Sanders schreef het volgende over de foto:

In december 1891 was de ‘Koningin Emma’, een schip van de Nederlandse marine, op weg naar Zuid-Afrika. Op 6 december 1891, een zondag, werd de bemanning verrast door een sinterklaasviering, midden op de Atlantische Oceaan, in het geheim voorbereid. Bij deze viering nam een van de officieren een foto, die het jaar erop werd gepubliceerd in het tijdschrift Eigen Haard. Dit blijkt tot nog toe de oudste Nederlandse foto te zijn waarop een Zwarte Piet te zien is.

In de aanloop naar pakjesavond tweette Sanders de afgelopen dagen oude foto’s van Zwarte Piet. Hij vond het naar eigen zeggen leuk om meerdere oude foto’s van het Sinterklaasfeest te bekijken, omdat hij immers toch op zoek was naar de oudste. Door het zien van alle foto’s verbaasde hij zich met name over dat er nog zoveel te ontdekken valt omtrent Sinterklaas en Zwarte Piet:

Er is al twee jaar lang een enorme discussie gaande, maar er is bijvoorbeeld nog nooit structureel onderzoek gedaan naar foto’s van Sinterklaas en Zwarte Piet.

Twitter avatar ewoudsanders ewoudsanders In de reeks oude afbeeldingen van #ZwartePiet: hier n strip uit 1928 met Piet (en Sint) als woelmuizen (hamstersoort) http://t.co/itq71xcQ5c

Overigens is de Witte Piet die het Sinterklaasjournaal dit jaar introduceerde helemaal niet zo modern als men doet voorkomen. In 1940 was er al een afbeelding van een Witte Piet te zien in de krant Utrechts Volkblad:

Twitter avatar ewoudsanders ewoudsanders En dit lijkt mij een van de oudste voorbeelden van een Witte Piet. Uit 1940! Ludiek protest tegen de verduistering. http://t.co/IFUUUzrMSr

Sanders verzamelde heel wat Pietenfoto’s bij elkaar, zo ook deze tijdens de bezetting:

Twitter avatar ewoudsanders ewoudsanders Verschenen er tijdens de Bezetting (’40-’45) ook afbeeldingen van #zwartepieten in kranten? Ja, kijk maar [2] http://t.co/PdQJujoDow

Sanders zegt dat we sommige plaatjes nu als ronduit racistisch zouden betitelen, maar daarnaast:

Sinterklaas wordt altijd alleen maar als iets heel gezelligs gezien. Terwijl je op sommige plaatjes gewoon ziet dat zowel Sint als Piet echt kinderen aan het afranselen zijn.

Twitter avatar ewoudsanders ewoudsanders Sint mepte er vroeger trouwens ook graag op los. Hier tekening kinderboek uit 1852. Sint toen meestal nog zonder ZwP. http://t.co/EVBV9UDuNy

Het kan maar zo dat er nog oudere foto’s bestaan van Zwarte Piet. Sanders:

Het is niet uitgesloten dat er nog oudere foto’s van Zwarte Piet bestaan. Wellicht zijn er in archieven of particuliere albums foto’s te vinden van een Utrechtse sinterklaasintocht uit 1876, georganiseerd door corpsstudenten, die indertijd veel aandacht kreeg in de landelijke pers. Sinterklaas werd die dag, zo meldde een krant, de hele dag in een rijtuig ‘met zijn zwarten knecht door 4 zwarte paarden, door twee negers gereden, de straten doorgevoerd, en hij toonde daarbij eene milddadigheid, die onuitputtelijk scheen’.