Breder verzet tegen politieracisme

Debat over politie en ras verhardt nu weer een blanke agent die een zwarte man doodde, vrijuit gaat.

Een vrouw in Boston betoogt tegen politiegeweld. ‘I can’t breathe’ waren de laatste woorden van Eric Garner, een zwarte man die stierf nadat een blanke agent hem in een wurggreep nam. De zaak leidt tot grote ophef. Foto Reuters

Vorige week Ferguson, deze week New York. De protestbeweging tegen het Amerikaanse politie- en justitiestelsel groeit, en houdt niet langer vooral Afro-Amerikanen bezig. De nasleep van de dood van de 44-jarige Eric Garner op Staten Island heeft het nationale debat over ras en de politie verdiept.

Dinsdag besloot een zogeheten grand jury dat de agent die verantwoordelijk is voor de dood van Garner, niet vervolgd hoeft te worden. Eric Garner verkocht vaak sigaretten op straat, en werd daarvoor in het verleden tientallen keren aangehouden. Op 17 juli kreeg hij het aan de stok met twee agenten.

Het incident is gefilmd. Garner, een forse zwarte man, valt woedend uit: „Iedere keer als jullie me zien, zoeken jullie problemen. Ik heb er genoeg van. Dat houdt vandaag op!” Een agent plaatst zijn arm om zijn nek en werkt hem naar de grond. „Ik krijg geen adem”, roept Garner elf keer. Hij sterft een uur later in het ziekenhuis.

De zaak heeft overeenkomsten met die van de 18-jarige Michael Brown in Ferguson. Ook Brown was zwart en stierf door politiegeweld. En ook daar besloot een grand jury niet tot vervolging van de agent over te gaan.

Maar er is ook een groot verschil, dat verklaart waarom de woede nu veel breder is. Een opmerkelijk serieuze Jon Stewart, van het satirische The Daily Show, legde het zo uit: „In Ferguson had je nog getuigen die elkaar tegenspraken, onduidelijk forensisch bewijs, een vermoeden van zelfverdediging. Maar deze zaak is glashelder. Toch is de uitkomst precies dezelfde. Geen misdaad, geen rechtszaak, niemands schuld.”

Dinsdagavond gingen in veel Amerikaanse steden mensen de straat op. Ze scandeerden: ‘I can’t breathe!’, en blokkeerden wegen en kruispunten. Op Twitter delen Amerikanen verhalen over de politie. De hasthags #alivewhileblack en #crimingwhilewhite laten twee totaal verschillende versies van Amerika zien.

Zwarten vertellen hoe ze zonder gerechtvaardigde aanleiding aangepakt werden door de politie. Blanken vertellen hoe ze juist wegkwamen met echte overtredingen en misdrijven. Cijfers wijzen inderdaad uit dat zwarte Amerikanen veel vaker te maken krijgen met de politie en justitie dan blanke of latino Amerikanen. Ze belanden ook veel vaker in de gevangenis, en krijgen vaker straf voor misdrijven die onder alle rassen in min of meer gelijke mate voorkomen, zoals drugsgebruik.

De politie in New York staakt vorig jaar wel haar omstreden stop and frisk-beleid. Mensen die er ‘verdacht’ uitzien, mochten op straat worden aangehouden. In 2011 werden nog 685.000 mensen staande gehouden, van wie bijna 90 procent onschuldig bleek. Meer dan de helft van de aangehouden mensen was zwart.

Obama belooft meer uniformcamera’s

Voor president Obama komt het opnieuw opgelaaide debat ongelegen. Hij nam na ‘Ferguson’, vorige week, een middenpositie in. Hij toonde sympathie voor de betogers, maar wees er ook op dat de wet moet worden nageleefd. Die houding kwam de eerste zwarte president onder Afro-Amerikanen op zware kritiek te staan.

Hij kwam uiteindelijk met een kleine toezegging: 50.000 camera’s op de uniformen van agenten moeten misstanden voorkomen. De kwestie-Garner laat zien dat het nut van camera’s als preventiemiddel niet moet worden overdreven: de agenten werden van dichtbij gefilmd. Obama zei gisteren dat het ministerie van Justitie de zaak opnieuw zal onderzoeken. „Dit is een nationaal probleem. Als de wet mensen in dit land niet gelijk behandelt, moet ik dat als president oplossen.”

Om daadkracht te tonen presenteerde minister Eric Holder (Justitie) gisteren een federaal onderzoek naar wangedrag bij de politie van Cleveland. Daar werd vorige maand een 12-jarige zwarte jongen, die een nepvuurwapen vasthield, door een agent doodgeschoten. Volgens het onderzoek is de politie in Cleveland structureel slecht getraind, en wordt er te veel geweld gebruikt.

De felste politieke reactie op de beslissing van de grand jury kwam van burgemeester Bill de Blasio van New York. De Blasio, die een zwarte vrouw heeft, zei: „Dit is geen probleem van 2014. Het gaat niet om de jaren van racisme die hiertoe hebben geleid, of de decennia. Het gaat om eeuwen. Zo diep zit deze crisis.” De Blasio zei dat hij zijn biraciale zoon Dante heeft moeten trainen om zich te gedragen, mocht hij eens door de politie worden aangehouden. „Daarom is dit is een moment van verdriet en pijn voor ons allen.”