Bewoners verzetten zich tegen kabelbrij

In Zeeland en Brabant zijn mensen boos over de aanleg van een hoogspanningslijn. Het uitzicht op velden en bossen verdwijnt en de masten zouden gevaar opleveren.

Masten van zestig meter hoog in de weilanden bij Pijnacker. In de Randstad wordt ook een ondergrondse hoogspanningslijn aangelegd. In Zuid-Nederland niet. Foto’s Hollandse Hoogte

De omwonenden zijn vastberaden. „Deze hoogspanningslijn komt er nooit”, zegt Rogier Gerritzen, voorzitter van een onlangs opgerichte Vereniging 380kV Oosterhout NEE. Hij woont met vrouw en twee jonge kinderen vlakbij een bos dat mogelijk deels wordt gekapt om plaats te bieden aan zestig meter hoge masten.

Massaal zijn de inwoners van de wijk Oosterheide in het Brabantse Oosterhout in opstand gekomen tegen het besluit van minister Kamp (Economische Zaken, VVD) om pal langs hun wijk een hoogspanningslijn te bouwen. In die wijk liggen vierduizend woningen en drie basisscholen. Duizend mensen bezochten informatieavonden. Er zijn demonstraties geweest, de straten hangen vol spandoeken, op borden langs de snelweg A27 staat minister Kamp te kijk.

„Dit is heftig voor ons”, zegt Ad Matheeuwsen, clusterdirecteur van basisschool De Beiaard. „Die masten komen vlak bij ons speelplein. Terwijl deskundigen waarschuwen voor de gevaren van elektromagnetische velden voor jonge kinderen. Ouders overwegen hun kind van school te halen. De plannenmakers zeggen dat het veilig is. Maar als ik vraag of zij zelf hun eigen kinderen naar deze school zouden sturen, dan blijft het stil. Wij willen die masten niet. Ik wil niet op mijn geweten hebben dat kinderen straks kanker krijgen.”

Niemand wil een mast

Het valt niet mee om in Nederland hoogspanningsverbindingen aan te leggen. „Iedereen wil elektriciteit maar niemand wil een mast in de buurt”, zegt een woordvoerder van netbeheerder TenneT. „Net als bij snelwegen. Iedereen wil autorijden maar niemand wil een snelweg.” In de Randstad is vorig jaar na veel verzet een verbinding voor hoogspanning van 180 kV (kilovolt) tussen Wateringen en Bleiswijk in gebruik genomen. Onlangs is ook de eerste van een reeks masten geplaatst tussen Bleiswijk en Beverwijk. Nu is Zuid-Nederland aan de beurt. Nut en noodzaak zijn volgens TenneT aangetoond. „De vraag naar elektriciteit in Nederland neemt de komende jaren toe. Door de liberalisering van de energiemarkt vindt het energietransport bovendien plaats over langere afstanden, waardoor de vraag naar transportcapaciteit is toegenomen”, stelt TenneT.

In Zeeland is veel protest. In Krabbendijke worden de masten vlak naast de bestaande masten gebouwd. „We kijken straks op één grote kabelbrij met gigantische masten langs het water”, vertelt actievoerder Kees Sent, bewoner van de dijk langs de Oosterschelde. „Dit is het smalste stuk Zeeland waar nu óók al een spoorlijn, een kanaal, een snelweg en gasleidingstraten doorheen gaan. Wij willen dat de lijn ondergronds wordt aangelegd.”

Het plan voor het Brabantse deel van de zuidelijke lijn is ongelukkig tot stand gekomen. Er lag al drie jaar een plan voor een tracé dat de instemming had van regionale bestuurders. Wethouder Marcel Willemsen (CDA) van Oosterhout: „Er waren zelfs al uitvoeringsmaatregelen genomen. Samen met de burgemeester heb ik met een boer gesproken op wiens land een mast zou komen.” Eind augustus kreeg de gemeente te horen dat het tracé zou worden gewijzigd. De gemeente was „verbijsterd” over deze „volkomen onverwachte koerswijziging” die inhoudt dat de hoogspanningsmasten niet ten noorden maar ten zuiden van Oosterhout komen en daar volgens de Oosterhouters schade aanrichten. „Kan dat zomaar?” vraagt de wethouder zich af.

Onbegrijpelijk

Een „abnormale gang van zaken”, stelt ook voorzitter Gerritzen van de actiegroep tijdens een wandeling door het landgoed Oosterheide, wijzend naar de vele bomen en poelen die moeten wijken voor de slank ontworpen masten. „Onbegrijpelijk” vindt hij vooral dat minister Kamp in de zomer nog besloot omwonenden van hoogspanningslijnen uit te kopen en sommige lijnen ondergronds aan te leggen, en nu „willens en wetens een nieuw knelpunt” wil bouwen. De uitkoopregeling van Kamp kost 140 miljoen euro en de ondergrondse verkabeling 440 miljoen euro.

De lijn loopt in Oosterhout langs de woonwijk en treft een vakantiepark, een golfbaan, enkele landgoederen, een natuurgebied en twee campings. „Dit is het einde van het toerisme in Oosterhout”, zegt Gerritzen. „Ik ben hier opgegroeid en ben teruggekeerd om van de omgeving te genieten.”

TenneT zegt dat het tracé wegens „nieuwe inzichten” moest worden gewijzigd. In het oorspronkelijke tracé zouden op enkele plaatsen in Brabant, zoals Oud-Gastel en Geertuidenberg, de nieuwe 380kV draden samen met de bestaande 380kV draden komen te hangen, of in masten daarnaast. Maar nieuw onderzoek heeft volgens het bedrijf uitgewezen dat dit „in de meeste gevallen leidt tot grote nettechnische risico’s”. In het onderzoek zelf is deze bevinding niet terug te vinden. Toch heeft TenneT „op basis van dit onderzoek” de conclusie getrokken dat het combineren van hoogspanningverbindingen „zeer ongewenst” is, vooral in Brabant. Er is een „kleine kans” dat de masten in één keer omvallen of van buitenaf worden geraakt. In dat geval zou in één klap de stroom in grote delen van het land kunnen uitvallen. In het nieuwe tracé ontbreken deze dubbeldikke verbindingen en dus zijn de risico’s volgens TenneT acceptabel.

Ondergronds

Dat de lijn pal langs een woonwijk komt, is volgens een woordvoerder van TenneT geen ramp. „De woningen liggen buiten de zone van tachtig meter, een norm waar wij ons aan moeten houden”. En dat actievoerders smeken om ondergrondse aanleg, is volgens TenneT misschien begrijpelijk maar niet realistisch. In de Randstad wordt nu wel 20 kilometer aan 380 kV lijn ondergronds aangelegd onder meer met een negenhonderd meter lange boring onder het Noordzeekanaal. „Maar dat is een experiment.”