Betaal maar met je smartphone, tijd is geld

Door een bijzondere samenstand van de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en de maan verwachtte men dat de aarde in mei 1774 uit haar baan geslingerd zou worden en in de zon zou verbranden.

Onzin, wist wolkammer Eise Eisinga, en om te laten zien dat het zo’n vaart niet zou lopen bouwde hij zijn schitterende huiskamerplanetarium in Franeker. Het is nog steeds te bezichtigen en het is niet alleen prachtig, maar ook geheel correct, al ontbreken uiteraard de planeten die toen nog niet ontdekt waren. Maar het tijdsverloop van omloopbanen is juist en werkt tot op de dag van vandaag, dankzij tandraderen en gewichten.

Ik was er laatst en stelde iets vast wat ik had kunnen weten maar vergeten was: in Franeker, en in elke streek, hadden ze, ondanks al deze kennis, hun eigen tijd die net iets verschilde van de tijd elders. Pas later werd de tijd uniform.

Fascinerend idee. En op een bepaalde manier ook weer heel gewoon, we weten allemaal dat de tijd voor de een niet dezelfde is als voor de ander.

Niet zo lang geleden woonde ik een lezing bij van Rüdiger Safranski over de tijd. Hij schetste daarin de ontwikkeling van ons tijdsbegrip, van de aangevoelde duur van dingen, de tijd afgemeten aan gebeurtenissen, aan zon en maan, zomer en winter, tot aan de moderne kloktijd die zo heel vanzelfsprekend ‘geld’ is. En niet alleen tijd is geld. Alles is geld.

Dat er iets anders in het leven veel waardevoller zou kunnen zijn, je geneert je gewoon als je het opschrijft zo evident is het, is ‘niet meer van deze tijd’. Waardoor je een stroom van werkelijk bespottelijke consequenties krijgt: het weghalen van een pinautomaat in een klein dorp, daarvoor moet je nu met de (weinig rijdende) bus naar de nabijgelegen grotere plaats. De Rabobank hanteert, zo stond in de krant, een zelfverzonnen ‘norm’ van ‘15 autominuten’ tot de dichtstbijzijnde automaat. Je moet maar met je smartphone betalen vinden ze. Daar heeft de oude meneer in het dorp die bij de rijdende viswinkel een haring wil kopen echt wat aan.

Maar met die meneer heeft de Rabobank niets te maken, de pinautomaat levert te weinig op.

Zo worden ook alle onbewaakte spoorwegovergangen doodleuk afgesloten, ook al betekenen die voor wandelaars en fietsers een toegang tot natuurgebieden, de buren, het volgende dorp. Pff. Daar is ProRail niet zo erg in geïnteresseerd. Over een andere oplossing dan gewoon afsluiten willen ze niet eens nadenken, kost geld, levert ‘niets’ op. Dus loop maar anderhalve kilometer om, als je zo nodig aan de andere kant wil zijn.

Bij bijna iedereen komt vele keren per dag een postbezorger langs, steeds van een ander postbedrijf. Die bezorgers zijn de wanhoop nabij, ze krijgen bijkans niets betaald, zijn niet in dienst want het bedrijf werkt ‘flexibel’ en wij krijgen op maandag geen post meer, waardoor een brief of kaart die zaterdag geschreven wordt, pas dinsdag in de bus ligt. Dat is ‘concurrentie op de postmarkt’.

Zoiets heel gewoons als een klein beetje welstand, genoegen, plezier in de eigen leefomgeving, ach. Dat levert niets op.

Tijd was altijd al kostbaar. Wij leven immers niet zo verschrikkelijk lang. Als iemand zei: „ik vind dat zonde van mijn tijd”, bedoelde hij dat er in het leven wel wat zinvollers te doen was dan, bijvoorbeeld, in de bus naar Meppel gaan zitten om daar je eigen geld uit een automaat te halen. Hij bedoelde niet: ik word te duur betaald om over zulke miezerige probleempjes na te denken.