Postzegels als hardcore staatspropaganda

The Otolith Group, filmstill uit In the Year of the Quiet Sun, 2013 Foto The Otolith Group

Bijna niemand weet ervan, maar Afrika had in de jaren zestig een spannend avant-gardetijdschrift. Het literaire blad Transition werd gevreten door de elite op heel het continent. Van een gedweeë start in een modernistische vormgeving – redelijk Europees, zelfs mondrianesk – groeide het uit tot een flamboyant blad met psychedelische en pamflettistische beeldtaal. Het was een blad vol controverses: van pop in Kenia tot martelingen in Zuid-Afrika.

Transition raakte vergeten, totdat het onlangs werd opgeduikeld door het Britse kunstenaarsduo The Otolith Group, dat historisch onderzoek naar beeldculturen doet. Wat kan een blad betekenen voor een groeiend Afrikaans zelfbewustzijn, vroeg het duo zich af en exposeert de jaargangen nu in Casco. Best veel, aan de trotse vormgeving te zien. Het was het decennium waarin landen onafhankelijk werden en met de kolonisator ook de Europese cultuur verjoegen – op naar een eigen pan-Afrikaanse cultuur.

In Casco toont de Otolith Group ook vierduizend Afrikaanse postzegels. Via eBay kochten ze zegels die Afrikaanse landen uitgaven zodra ze onafhankelijk werden en die zie je in de sixties knallender en kleurrijker worden. Maar de Ghanese zegels werden ontworpen door Amerikanen in New York die daarin pop-art introduceerden. Afrika, Amerika, identiteit, nationalisme – je kunt er geen hekjes om zetten.

Dat soort inzichten maakt deze spannende expositie een goudmijn aan informatie, onder meer over propaganda. Postzegels, die lieve plakplaatjes uit hobbyalbums, zijn hardcore staatspropaganda. Ook Transition bleek propaganda te zijn: de redactie ontdekte in de jaren zeventig tot haar schrik dat het via via gesponsord werd door de CIA. Die steunde heimelijk wereldwijd kunst, alles wat haaks stond op het socialistisch realisme. Transition schudde de steun af maar ging financieel ten onder. Sinds kort bestaat het weer, opgericht in de VS nota bene – Afrikaanse literatuur is hip. Een wereld die voortholt, moet haar verleden niet vergeten – chapeau voor The Otolith Group, die dat helpt onthouden.