De straat moet aan de zelfde eisen voldoen als de huiskamer

Illustratie Pavel Constantin

Van zwartepietopstootjes naar surprisestress en van racismekwestie naar rijmelarijfestijn: nu pakjesavond in aantocht is, verplaatst het sinterklaasdiscours zich van de publieke arena naar het privédomein. Zodra Sint en Piet veranderen in de huiselijk sfeer van maatschappelijke splijtzwammen weer in kindervrienden. Hierin ligt de kern van de ontspoorde zwartepietendiscussie. Deze heeft namelijk alles te maken met een verwarring over het onderscheid tussen publiek en privé. Al in 1974 repte de socioloog Richard Sennet over de ‘tirannie van intimiteit’. Hij doelde op samenlevingen waarin burgers meer en meer de publieke ruimte opeisen op basis van persoonlijke voorkeuren. Dit staat lijnrecht tegenover het klassieke burgerschapsideaal, waarbij de waardige burger met een masker het openbare leven betreed. De ontaarding van het zwartepietendebat is terug te voeren op het neerhalen van de wanden tussen de sfeer van de vertrouwelijkheid en de openbaarheid. Wie het publieke domein als een verlengstuk van zijn huiskamer beschouwt, zal moeite hebben met elke mening of gedraging die afwijkt van de eigen norm. Scherper gesteld: zodra onze gemeenschappelijke ruimte als een extensie van het huis wordt ervaren, zal alles wat afwijkt van de eigen levenswijze en zeden, als een inbeuk op de persoonlijke integriteit worden beschouwd. Resultaat: doorgeschoten slachtofferschap. Het zwartepietengevecht moet in dit licht worden bezien. Het gevoel van krenking zit zo diep, dat elke vorm van toenadering bij voorbaat uitgesloten lijkt. Illustrerend is dat beide kampen blijven zwelgen in hun slachtofferrol, ook wanneer er deels aan hun wensen is voldaan of wanneer blijkt dat kleine aanpassingen geen afbreuk doen aan de feestvreugde. Nadat de roet- en clownspieten hun intrede hadden gemaakt, zwegen de zwartepiethaters of volhardden in hun protest. De zwartepietaanbidders hielden ondertussen vol dat hun feest verziekt was. Dit zwelgen in het eigen gelijk is de uiterste consequentie van een vergaand verpersoonlijkt publiek domein. Het privédomein is een afgeschermd stukje wereld waar ongefilterde emoties, onmiddellijke behoeftebevrediging en onvoorwaardelijke erkenning van nature thuis zijn. Wie deze privéwaarden verabsoluteert en projecteert op de publieke ruimte, ondermijnt de mogelijkheid van vergeving of overeenstemming. Samen leven wordt dan een onmogelijke opgave. Het wapengekletter rondom de Sinterklaasintocht was de gênante belichaming hiervan.

, publicist