CO2-uitstoot is een schending van de mensenrechten

Elf bekende Vlamingen willen de Belgische staat aanklagen omdat die volgens hen te weinig doet tegen klimaatverandering. De Nederlander Roger Cox is hun advocaat. „Geen enkele staat mag zijn burgers onnodig in gevaar brengen.”

Klimaatverandering kan leiden tot overstromingen. Foto ANP

Als politici niet ingrijpen, dan moet de rechter het maar doen. Met die boodschap maakten elf bekende Vlamingen deze week bekend dat ze de Belgische overheid aanklagen om een effectief klimaatbeleid af te dwingen. Dat is hoognodig, want door opwarming van de aarde staat het leven van toekomstige generaties op het spel, zo menen ze. Het gaat onder anderen om televisiemaker Tom Lenaerts, actrice Francesca Vanthielen en bioloog Johan Van Den Bosch. Ze worden bijgestaan door de Nederlandse advocaat Roger Cox. Hij voert namens duurzaamheidsorganisatie Urgenda, en bijna 900 verontruste Nederlanders, al een vergelijkbare zaak tegen de Nederlandse staat. Rond de zomer doet de rechtbank in Den Haag uitspraak. Cox denkt een goede kans te maken om via de rechter de uitstoot van broeikasgassen in Nederland en België fors terug te dringen. Andere juristen betwijfelen dat.

Welke rampen staan ons volgens u te wachten als Nederland, België en andere landen nu niet ingrijpen?

„Daar is veel wetenschappelijke consensus over. Dan gaan we toe naar een wereld waarin de oceanen verzuren, met alle gevolgen voor het zeeleven van dien, er zal meer droogte ontstaan, terwijl op andere plaatsen de kans op overstromingen juist toeneemt, de zeespiegel zal verder stijgen, de biodiversiteit neemt af en ziektes zullen zich door deze ontwrichting sneller verspreiden.”

Waar baseert u al deze rampspoed op?

„Op de rapporten van het IPCC, het klimaatpanel van de VN. In de media wordt nog steeds de vraag gesteld of we die rapporten wel moeten geloven, terwijl alle landen wereldwijd de uitkomsten erkennen. Zodra de nodige maatregelen moeten worden genomen, deinzen ze helaas terug. Ook informeren regeringen burgers amper over de werkelijke stand van zaken, waardoor die nog steeds denken dat het allemaal wel meevalt.”

U stapt naar de rechter, maar horen in een democratie politici niet het beleid te bepalen?

„We lijken soms wel vergeten dat we niet alleen in een democratie leven, maar ook in een democratische rechtstaat. Van de Tweede Wereldoorlog hebben we geleerd dat burgers soms bescherming nodig hebben tegen hun overheid. Als 51 procent van de burgers ervoor is om bepaalde bevolkingsgroepen het land uit te zetten, dan is dat niet automatisch toegestaan. Uit onder meer EU- en VN-verdragen volgt dat de beleidsvrijheid daar ophoudt waar rechten worden geschonden.”

Nederland haalt de bindende doelstellingen voor vermindering van de CO2-uitstoot met 5,2 procent die in het Kyotoprotocol zijn vastgelegd. Volgens sommige juristen maken uw zaken ook daarom weinig kans. Zijn deze processen niet vooral een actiemiddel?

„Nee, absoluut niet. Geen enkele staat mag zijn burgers onnodig in gevaar brengen. Ook dat is wettelijk vastgelegd. Door bij te dragen aan een gemiddelde opwarming van de aarde van twee graden of meer doet Nederland dat wel. Zonder stevig ingrijpen komen mensenrechten als het recht op leven en gezondheid, ook in Nederland, binnen dertig tot veertig jaar in gevaar. Voedselschaarste in de wereld zal ook Nederland raken. Overstromingen vormen natuurlijk een gevaar in Nederland, maar bedenk eens wat er gebeurt als in Zuid-Europa de woestijn oprukt. Dat zal tot enorme onrust en migratiestromen leiden. Ook Nederlandse burgers zullen de gevolgen daarvan ondervinden. Als overheden geen beleid voeren dat mensenrechtenschendingen voorkomt, dan zijn ze daarop juridisch aanspreekbaar. Dan doet het er niet toe dat ze nog geen overeenstemming hebben over wie welke emissiereducties zal moeten realiseren.”

Wat hoopt u dat de rechters precies zullen beslissen?

„Een verplichting voor Nederland en België om de CO2-uitstoot in 2020 met 40 procent te verminderen ten opzichte van de uitstoot in 1990. Tijdens de klimaattop in Cancun in 2010 is vastgesteld dat we alleen bij een reductie van 25 tot 40 procent in 2020 nog 50 procent kans hebben om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. De regeringen hebben geconcludeerd dat die gevaarlijke verandering zich voordoet bij een gemiddelde temperatuursstijging op aarde van twee graden, ten opzichte van voor de industriële revolutie, terwijl we bij ongewijzigd beleid al afstevenen op zo’n vier graden aan het einde van deze eeuw.”

Wat moet er allemaal gebeuren als we die afname met 40 procent in 2020 willen halen?

„Dat is dan weer aan de politiek om te bepalen, daar gaat de rechter niet over. Persoonlijk zou ik het een ramp vinden als we dan massaal over zouden stappen op kernenergie. Er zijn natuurlijk allerlei alternatieven in de vorm van duurzame energie en energiezuinigheid.”

Zijn Nederland en België uniek met deze rechtszaken?

„In de VS lopen tientallen zaken bij de deelstaten en tegen de federale overheid. Daarnaast zijn die in Nederland en straks in België voorlopig de enige. Er is wel veel interesse in andere landen.”