Schilderijen bekijken: deze verborgen Van Gogh kun je binnenkort wél zien

Een Van Gogh zien? Dan hoef je niet per se naar het museum. Stichting Collectie P. en N. de Boer uit Amsterdam bezit een grote verzameling verborgen kunstschatten, met acht werken van Van Gogh en oude meesters uit de 15e tot de 17e eeuw.

Lees ook in NRC Handelsblad: Een goed verborgen kunstschat (€)

Journalist en kunstliefhebber Arjen Ribbens stuitte per toeval op de meesterwerken toen hij de Kunsthandel P. de Boer bezocht. Eenmaal op locatie liep hij wat rond, bekeek eens een schilderij, tilde één van de werken omhoog. Van Gogh.

Dit is niet waar, dacht Ribbens. Had hij hier een Van Gogh in zijn handen? In een museum moet je altijd op een meter afstand blijven, en hij had hier, in deze kunsthandel, opeens het Korenveld in zijn handen?

“Dat is zo ontzettend bijzonder. Je voelt iets, ik heb dat niet vaak meegemaakt. Dat je weet dat het zo gruwelijk veel geld waard is, maar het is ook zo ontzettend mooi. Kleuren die bijna in je gezicht slaan, feloranje, knalgeel, felblauwe lucht. Als je er een beetje ontvankelijk voor bent is dat een sensationele ervaring. En die mensen hebben dat elke dag in huis.”

Zijn verstand stond stil, vertelt Ribbens. Over de werken “van museumkwaliteit”:

“Moet je je voorstellen, als je gek bent op The Rolling Stones: je loopt een kamer binnen en daar zit Mick Jagger.”

De kunstcollectie is pas één keer publiekelijk te zien geweest: in 1966 in het Singer Museum in Laren. Aan die onzichtbaarheid komt een einde. Omdat de stichting vijftig jaar bestaat is de expositie ‘Tussen Goltzius en Van Gogh’ vanaf volgende week te zien bij Fondation Custodia in Parijs, met ruim honderd schilderijen en tekeningen.

Hieronder zeven bijzondere werken uit de verzameling op een rijtje.

I. De bloedige Gevilde kalfskop van Jacques de Gheyn II (1565-1629) is de oudste aquarel die van deze schilder bewaard is gebleven. De Gheyn II was zijn tijd ver vooruit, en behoorde tot de eerste Nederlandse tekenaars van vrouwelijk naakt en vanitas- en bloemstillevens. Een gek beeld? Dat valt wel mee: vanaf de tweede helft van de 16e eeuw werden regelmatig taferelen uit de slagerij geschilderd. Dat symboliseerde welstand.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

II. Jan Brueghel de Oude (1568-1625) maakte Muisje met roos, vlinder en rups: een schilderijtje dat kleiner is dan de iPhone. Zelf schreef hij in een begeleidende brief naar zijn Italiaanse opdrachtgever dat “nog nooit iemand zoiets in olieverf had gezien, geschilderd met zoveel detail”. Het is niet duidelijk of het dit schilderijtje was, of een vrijwel identiek miniatuurtje in de collectie van de Pinacoteca Ambrosiana in Milaan.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

III. Dit is Winterlandschap met reizigers van Joos de Momper (1564-1635): een beeld van een bruut, kil jaargetijde. Piet de Boer organiseerde vaak historische tentoonstellingen met minder bekende kunstenaars. Dit is een stuk uit zo’n tentoonstelling, en heeft precies de kenmerken van de schilderstijl van De Momper: een eikenboom op de voorgrond met een tunnel van bomen in de verte wekt de suggestie van diepte. Nieuw was de snelheid waarmee hij werkte. Geen minutieus uitgewerkte landschappen, maar een losse toets.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

IV. Het Portret van een 28-jarige man van Cornelis Ketel (1548-1616) is geschilderd met - geloof het of niet - de vingers. Ketel kon schilderen met zijn vingers en zijn voeten. Rechtsboven staat: ‘Sonder Borstel oft Pinseel / ben ick dus gheschildert heel’. Voor de fijne details, zoals de ogen, zou hij naar verluidt twee nagels hebben laten groeien.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

V. Het schilderij Mars, Venus en Cupido van Joachim Wtewael (1566-1638), een van de beste schilders uit de 17e eeuw. Hij maakte historiestukken: bijbelse en mythologische voorstellingen met een verfijnde stijl. Hier een beeld van de overspelige liefde tussen Mars en Venus, de god van de oorlog en de godin van de liefde. Geschilderd op koper.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

VI. Een klassieker voor de kunstkenners: Korenveld van Vincent van Gogh (1853-1890). De Boer had in zijn collectie een bijzondere plek voor Van Gogh, die hij beschouwde als de grootste klassieke moderne kunstenaars. Hij kocht dit werk voor 60.000 gulden.
Stichting Collectie P. en N. de Boer

VII. Wie deze Anjers in een glazen vaas (circa 1620-1640) schilderde, is niet duidelijk. De leegte van de voorstelling is bijzonder; in stillevens van die tijd kregen bloemen vaak veel minder ruimte. Nu lijkt het misschien een gewone vaas bloemen, maar voor de 17e-eeuwer was de boodschap duidelijk: gedenk te sterven, het leven is zo vergankelijk als een vaas met bloemen. Met een sprinkhaan als verwijzing naar de tien bijbelse plagen. De anjers symboliseren het Christendom.
Stichting Collectie P. en N. de Boer