Staatsschuld splijtzwam in de ECB

De Europese Centrale Bank staat voor de meest controversiële beslissing in haar bestaan: het opkopen van de staatsschuld van eurolanden.

Foto Bloomberg

Doen ze het wel of doen ze het niet? Gaat de Europese Centrale Bank staatsleningen opkopen van de lidstaten van de eurozone om zo de economie een finale zet te geven in de goede richting en de inflatie omhoog te krijgen? Het antwoord, een dag voor de laatste bestuursvergadering van de Europese Centrale Bank van 2014 die morgen plaatsvindt, is: waarschijnlijk niet. Nog niet. Maar veel zal het niet schelen.

De ECB staat voor een van de belangrijkste en meest controversiële besluiten in haar bestaan. De Europese economie weet nauwelijks te ontsnappen aan een herhaalde golf van recessies. De inflatie staat inmiddels op 0,3 procent en kan door de dalende olieprijs nu makkelijk omslaan in deflatie.

Na de zomer liet ECB-president Draghi al weten dat de centrale bank een nieuw initiatief in voorbereiding had. Tijdens het laatste offensief in 2012, toen banken ultragoedkope leningen kregen en er tijdens de eurocrisis steunaankopen waren verricht , groeide het balanstotaal van de ECB tot meer dan 3.000 miljard dollar. Maar omdat de programma’s van destijds afliepen kromp de balans weer tot ruim 2.000 miljard.

Het balanstotaal, impliceerde Draghi dan ook onlangs, moet weer terug naar het peil van begin 2012 – dus weer omhoog tot rond de 3.000 miljard euro. En hoewel hij daar tijdens de ECB-vergadering van 6 november consensus over bereikte, kampt de bank nu met tegenslagen bij de uitvoering van dat plan.

Een van de nieuwe programma’s, de zogenoemde Targeted Long Term Refinancing Operation (T-LTRO) gaat over het goedkoop lenen van geld door de ECB aan banken, op voorwaarde dat die laatste dat doorlenen aan bedrijven. Maar het bedrag dat banken opnemen valt vooralsnog tegen. Tot nu toe is dat 82,6 miljard euro. Economen van de Rabobank zei maandag te verwachten dat een tweede program niet verder komt dan 126 miljard. Dat is samen ruim 200 miljard.

Daarnaast lanceerde de ECB een nieuw opkoopprogramma van obligaties die gedekt worden door onderpand, zogenoemde covered bonds. de opbrengst tot dusverre: 17,8 miljard. En er is het zojuist ingang gezette plan om asset backed securities op te kopen. Dat zijn bijvoorbeeld verhandelbare hypotheekleningen. Daar is nog nauwelijks iets mee opgehaald (nog geen 0,4 miljard).

Het wordt dus lastig om op deze manier het balanstotaal weer op 3.000 miljard euro te krijgen. En dus komt de discussie onvermijdelijk terecht bij het opkopen van staatsschuld. Want daar is meer dan genoeg van: ruim 10.000 miljard euro.

Maar hoewel andere grote centrale banken van de VS, het VK en Japan uitbundig staatsschuld hebben opgekocht, heeft de ECB daar niet aan meegedaan. De redenen voor die afzijdigheid zijn zowel technisch, economisch als moreel. Het technische tegenargument is dat het uiterst lastig is om een verdeelsleutel aan te brengen tussen de eurolanden. Daarnaast zijn er economische argumenten: helpt het wel? De VS en het VK hebben nu een stevige economische groei, maar lopen ook risico op nieuwe zeepbellen door het beleid van hun centrale bank.

Het laatste, morele, tegenargument is dat als de ECB staatsschuld begint op te kopen, de eurolanden misschien wel meteen ophouden met het saneren van hun begroting. Binnen de ECB zijn het vooral de Duitsers die economische en morele bezwaren koesteren. Jens Weidmann, president van de Bundesbank verzet zich sinds jaar en dag tegen elke vorm van onconventioneel monetair beleid. En afgelopen weekeinde was het Sabine Lautenschläger, het vaste, Duitse lid van het dagelijks bestuur van de ECB, die openlijk twijfelde. „Voor mij, gegevens de huidige situatie, zijn de hordes voor verdere maatregelen hoog – speciaal voor brede opkoopprogramma’s”, zei zij in een toespraak. De Duitsers, en hun noordelijke medestanders, kunnen alle worden overstemd in het ECB-bestuur. Maar voor zo’n belangrijk besluit zal Draghi consensus willen. Het is de vraag of, en onder welke voorwaarden, hij die kan bereiken.