Rechter Guatemala vlucht voor politieke ‘vrienden’

Ex-rechter uit Guatemala

In haar eigen land is het te gevaarlijk voor haar. Ze maakte corruptie openbaar.

Het was gevaarlijk, maar dat schrok Claudia Escobar, rechter in Guatemala, niet af. Ze zette haar laptop op tafel en nam daarmee stiekem het gesprek op met de twee mannen die haar zo dringend wilden spreken.

De één bleek later de advocaat van de vicepresident te zijn, de ander een prominent parlementslid van de regeringspartij. Samen zetten ze haar onder druk om een aanklacht tegen de vicepresident ongegrond te verklaren. Als ze dat zou doen, beloofden de twee, dan konden zij ervoor zorgen dat Escobars herbenoeming door het parlement zou komen. „Ik begreep meteen dat dit het einde van mijn loopbaan betekende”, zegt Escobar tijdens een bezoek aan Den Haag.

Van een rechtsstaat is in Guatemala nauwelijks sprake. In het straatarme Midden-Amerikaanse land (15 miljoen inwoners) woedde van 1960 tot 1996 een bloedige burgeroorlog. Sindsdien probeert het land weer op te krabbelen, maar een onafhankelijke rechtspraak is er niet. En dat willen de politieke machthebbers en het leger graag zo houden, al was het maar om processen wegens de talrijke schendingen van de mensenrechten ten tijde van de burgeroorlog te voorkomen.

De hoogste rechters van het land moeten elke vijf jaar door het parlement worden herbenoemd, en dat leidt tot koehandel en onacceptabele politieke beïnvloeding, zegt Escobar. Hoe dat in de praktijk in zijn werk gaat, vertelt ze aan de hand van haar eigen ervaringen. Sinds ze daarover een kleine twee maanden een persconferentie gaf, en ook de opname van het gesprek openbaar maakte, is het in eigen land te gevaarlijk geworden voor haar en haar gezin (ze is moeder van zes kinderen).

„Twee dagen voor het parlement zou stemmen over de herbenoeming van alle rechters, en dus ook van mij, kreeg ik via Facebook een onverwacht bericht. Een advocaat met wie ik had gestudeerd, maar die ik verder nauwelijks kende, wilde dringend een afspraak met me maken, hij kon me helpen herbenoemd te worden. Kort voor we elkaar zouden ontmoeten meldde hij dat er iemand mee zou komen: een Congreslid.

„Ik had in het openbaar kritische dingen gezegd over de manier waarop rechterlijke benoemingen gaan, en ik dacht dat ze zouden zeggen dat ik daar mee op moest houden. Dat baarde me zorgen en daarom nam ik het gesprek op. Het Congreslid bleek een van onze meest corrupte parlementariërs. ‘We hebben u hulp nodig’, zeiden ze tegen me. De vicepresident mag van de grondwet niet tegelijk partijleider en vicepresident zijn. Ik besefte niet dat daarover diezelfde dag een zaak was aangebracht bij mijn gerechtshof. Maar zij wisten dat wel. ‘U heeft steun in het parlement nodig om straks opnieuw benoemd te worden’, zeiden ze, ‘maar nu we vrienden zijn kunnen wij daar voor zorgen.’ Maar dan moest ik het probleem van de vicepresident latren verdwijnen. Omdat ik hiermee niet akkoord kon gaan, wist ik dat ik niet herbenoemd zou worden.”

De andere twee rechters in deze zaak oordeelden dat de klacht tegen de vicepresident wél van tafel geveegd moest worden, dus dat gebeurde. Escobar vertelde alles aan de Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala (CICIG), die gesteund wordt door de VN. „Dit bewees nog eens dat het systeem van rechterlijke benoemingen niet deugt. Niet de beste rechters worden benoemd, maar advocaten die nauwe banden met politici, de vicepresident of de georganiseerde misdaad hebben.

Ontslag

„Tot mijn verbazing stemde het parlement toch voor mijn benoeming, terwijl ik gezegd had dat ik het spelletje niet zou meespelen. Als ik nu toch rechter bleef, dan zou het lijken of ik het hele benoemingssysteem alsnog accepteerde. Dus diende ik mijn ontslag in – en ik maakte het hele verhaal openbaar in de hoop dat het Constitutionele Hof daarop de benoemingsprocedure van de rechters onrechtmatig zou verklaren. Maar het Hof deed niets en toen besloot ik, na overleg met mijn man en kinderen, alles publiek te maken, ook de opname van het gesprek. Dat was gevaarlijk, het veroorzaakte een enorme ophef.

„De advocaat van de vicepresident zit nu in voorarrest. Het Congreslid niet: het Hooggerechtshof bepaalde dat er geen reden is hem te onderzoeken of zijn parlementaire onschendbaarheid op te heffen. En over de benoemingsprocedure trok het Hof de conclusie dat er niets mis mee is.” Voor zichzelf ziet Escobar geen toekomst meer in de rechterlijke macht, ook niet als het veilig genoeg zou zijn om naar Guatemala terug te keren. „Als mijn vonnissen zouden in hoger beroep beoordeeld moeten worden door rechters die weten dat ik vind dat ze ten onrechte benoemd zijn.”