Netanyahu gokt op rechtsere ploeg

Premier Netanyahu schrijft nieuwe verkiezingen uit in de hoop dat de kiezer hem een vierde kabinet gunt.

Premier Benjamin Netanyahu gisteren tijdens zijn persconferentie in Jeruzalem. Hij beschuldigde zijn tegenstanders binnen de gevallen regering van een „putsch”. Foto Reuters

Zoals hij daar stond, gisteravond bij zijn toespraak tot de natie, leek de Israëlische premier Netanyahu vooral met zijn eigen positie bezig. Hij had twee centrum-linkse ministers ontslagen en kondigde nieuwe verkiezingen aan, die gehouden worden op 17 maart volgend jaar. Daarmee heeft zijn vechtkabinet het slechts anderhalf jaar volgehouden, dat is sinds de jaren vijftig niet meer gebeurd. Maar Netanyahu gaf iedereen de schuld behalve zichzelf.

Al negen jaar, verdeeld over twee termijnen, is Netanyahu premier van Israël. Maar na de laatste verkiezingen dwongen de extreem-rechtse Naftali Bennett en de centrum-linkse Yair Lapid hem een coalitie te vormen zonder zijn vertrouwde partners, de ultra-orthodoxen. In zijn toespraak van gisteravond hekelde de premier de lastige coalitie waarmee de kiezer hem vorig jaar had opgescheept. Hij hoopt dat hij na de verkiezingen wel weer met de ultra-orthodoxen kan regeren.

Daarmee neemt hij ook de gok dat hij niet opnieuw premier wordt. Een poll van de Israëlische krant Haaretz wijst uit dat de populariteit van Netanyahu als premier de afgelopen maanden gedaald is, van 72 procent tijdens de Gaza-oorlog van de zomer naar 38 procent nu. Het leiderschap van het land ligt in theorie open – maar er is niemand om het gat te vullen.

Weliswaar is de charismatische Naftali Bennett van Het Joodse Huis in opkomst, maar hij is vermoedelijk te rechts voor gematigder kiezers om de grootste te worden. Netanyahu calculeert dat hij, in een coalitie met in elk geval Bennett en de twee ultra-orthodoxe partijen, wel weer een meerderheid in de Knesset kan halen.

Voor de kansen op vrede met de Palestijnen belooft dit niet veel goeds. Hoe rechtser het kabinet, hoe kleiner de kans op onderhandelingen. Bennett is zelfs tegenstander van welke vorm van gesprekken dan ook.

De zittende coalitie is stukgelopen op intern verzet van de centrum-linkse ministers Lapid (Financiën) en Livni (Justitie) tegen tal van maatregelen van Netanyahu. Maar ook Bennett en de rechtse minister Avigdor Lieberman (Buitenlandse Zaken) lieten geen mogelijkheid onbenut om Netanyahu aan te vallen. De premier kon „niet langer tolereren” dat zijn coalitie van binnenuit werd ondergraven. In zijn toespraak gisteravond gebruikte hij zelfs het woord „putsch”.

Lapid en Livni waren onlangs de blikvangers van het verzet binnen het kabinet tegen de aangekondigde wet die Israël moet definiëren als de joodse staat. Netanyahu heeft lang gepoogd om het iedereen naar de zin te maken in de coalitie, onder meer door concessies aan Lapid en Livni te doen in de formulering van deze wet. Uiteindelijk lukte dat niet.

Maar de onenigheid tussen Netanyahu en het centrum-linkse deel van zijn kabinet ging over meer. Zo ruziet de premier al maanden met Lapid over de begroting voor 2015. Maar nog meer dan over budgetkwesties struikelden Netanyahu en Lapid over een immens onderling wantrouwen. Beiden hebben de ander beschuldigd van het stiekem zoeken naar een alternatieve coalitie op basis van de bestaande verkiezingsuitslag.

Al tijden schuift het electoraat op naar rechts. De komende verkiezingscampagne zal hiervan een weerspiegeling zijn. Ook Netanyahu is ver opgeschoven in de richting van Bennett en de kolonisten. Kijk niet raar op als hij toch weer premier weet te worden.