Het is alsof met Tugçe ook het integratiemodel is begraven

Duitsland rouwt om studente Tugçe, die haar ‘burgermoed’ met de dood moest bekopen.

Foto EPA

Vandaag is Tugçe Albayrak begraven in het plaatsje Bad Soden-Salmünster bij Frankfurt. Daar werd zij 23 jaar geleden ook geboren. Voor de vele duizenden die de laatste eer kwamen bewijzen en de miljoenen Duitsers die op een of andere manier meeleefden, moet het geleken hebben alsof samen met deze veelbelovende studente ook het Duitse integratiemodel ten grave werd gedragen.

Tugçe werd 16 november tegen de grond geslagen nadat ze tussenbeide was gekomen, toen een groepje jongens een paar minderjarige meisjes lastigvielen. Daarna raakte zij in coma totdat zij afgelopen vrijdag overleed. Zij is de afgelopen week uitgegroeid tot een nationale held in Duitsland maar ook ver daarbuiten: zij had Zivilcourage getoond, onbaatzuchtige moed om voor anderen in de bres te springen. Nu meer dan honderdduizend mensen een internetpetitie tekenden, onderzoekt bondspresident Joachim Gauck de mogelijkheden om haar postuum het Bundesverdienstkreuz te verlenen, een hoge civiele onderscheiding.

Doodsklap van onwillige immigrant

Tugçes dood is niet zomaar een geval van zinloos geweld. Degene die ervan wordt verdacht de dodelijke klap te hebben uitgedeeld, is Senal M.(18). Hij is volgens de media afkomstig uit Servië. Senal M. belichaamt het tegendeel van de geëngageerde en hardwerkende Tugçe. Hij voldoet aan het clichébeeld van de onwillige immigrant die weigert mee te doen in zijn nieuwe vaderland. Hij is werkloos en bekend bij de lokale politie wegens een reeks diefstallen en vernielingen. Eén keer is hij opgepakt wegens geweldpleging: dat slachtoffer hield een gebroken kaak over aan de ontmoeting met Senal M.

In het huis van bewaring zou hij volhouden dat hij zijn slachtoffer „alleen maar een oorvijg gaf”. Zijn vrienden steunen hem in de sociale media. Tugçe had de eer van Senal aangetast en ze had zich niet met „mannenzaken” moeten bemoeien.

Dat juist iemand als Senal M. een einde maakte aan het leven van Tugçe die als lerares Duits en ethiek wilde werken om ook andere kinderen van buitenlandse komaf een goede start te geven, en die in de woorden van president Gauck een rolmodel was, stemt veel Duitsers moedeloos.

Dat heeft ook alles te maken met het integratiedebat dat in Duitsland nog gevoeliger ligt dan in de rest van West-Europa. Zeker nu afgelopen jaar een recordaantal migranten naar Duitsland kwam. Hierdoor is de druk op het thema immigratie opgevoerd.

Discussietaboe

Een andere oorzaak van de brandgevaarlijkheid van het thema immigratie is het taboe op het onderkennen van problemen die samenhangen met falende integratie. Het optreden van Senal M. is hiervan een afschrikwekkend voorbeeld.

Maar daarover is in Duitsland bijna geen debat mogelijk. Het gewicht van het nazi-verleden weegt nog altijd zwaar. Politici van de gevestigde partijen maken daarvan ook gebruik en spreken meestal bliksemsnel een banvloek uit over ieder die integratie of migratie ter discussie stelt. Zo ook over de nieuwe partij Alternative für Deutschland (AfD), die boven verwachting resultaten boekt. De partij wordt extreemrechts genoemd omdat zij inperking van immigratie op de agenda zette. Partijchef Lucke noemde die kritiek onlangs „infaam”.

‘Ondergang van het avondland’’

Nieuw is dat het ongenoegen over het immigratiebeleid nu de straat op gaat. Sinds de zomer manifesteert zich een beweging die zich HoGeSa noemt: Hooligans Gegen Salafisten, ofwel voetbalvandalen tegen fundamentalistische moslims. Zeker is dat op de achtergrond extreemrechtse provocateurs bezig zijn. Maar niet alle demonstranten zijn daarmee automatisch neonazi’s. Zo waarschuwde ook de Dresdener politicoloog Werner Patzelt afgelopen week .

Want onlangs is weer een nieuwe beweging op straat te zien, dit keer in Dresden. Het zijn burgers die zich ‘Pegida’ noemen: Patriottische Europeanen tegen de ondergang van het avondland. Maandag werd de „avondwandeling” van maar liefst vijfduizend Pegida-betogers geblokkeerd door duizend tegenbetogers die „racisme” wilden ontmaskeren.

Patzelt meent dat bewegingen als Pegida ten onrechte buiten het debat worden geplaatst. „Duitsland is een immigratieland geworden, maar de discussie daarover is taboe. Heel veel burgers die niet rechts zijn, voelen zich aan hun lot overgelaten en gaan de straat op. Zij willen gewoon antwoord op de vraag wat het toenemend aantal immigranten voor hen betekent.”

‘Integratietop’

Dat de Duitse regering het debat niet helemaal uit de weg gaat, bleek maandag op een speciale ‘integratietop’ met politiek en maatschappelijk relevante partijen. Bondskanselier Angela Merkel vermeed de tragische dood van Tugçe, maar sprak haar zorg uit over de geringe elasticiteit van de Duitse samenleving: aan jongeren van buitenlandse komaf worden hoge eisen gesteld, maar dat betekent ook dat de maatschappij zich moet openstellen. „Als je leest dat veel sollicitaties al mislukken door de verkeerde achternaam”, zei Merkel, „of kennismakingsgesprekken afketsen op een ongebruikelijk uiterlijk op onze breedtegraad, dan moet je zeggen: beide kanten moeten bewegen.”