Brussel voert de druk op fiscale regime Nederland op

Sinds Lux-Leaks heeft Brussel een stuk minder geduld met belastingvriendelijke landen, zoals Nederland.

Drie weken geleden typeerde staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) een nieuwe, Europese maatregel die fiscale trucs moet tegengaan nog als een haastklus. „Dit is in twee maanden in elkaar gezet.” Afgelopen maandag ging een brief naar de Tweede Kamer, waarin Wiebes de maatregel alsnog zegt te steunen.

De draai van Wiebes laat zien hoezeer Brussel in een snelkookpan is veranderd sinds Lux-Leaks, de recente onthulling dat Luxemburg ruim 300 multinationals jarenlang heeft geholpen bij het ontwijken van belasting.

Luxemburg en Nederland, gespecialiseerd in financiële dienstverlening, staan nu opeens onder enorme druk, want niemand wil belastinggeld mislopen in tijden van zware bezuinigingen. Dat is niet uit te leggen aan de kiezer.

De betreffende antimisbruikmaatregel moet onderdeel worden van de zogenoemde moeder/dochterrichtlijn uit 2011, een wet die oorspronkelijk bedoeld is ter voorkoming van dubbele belastingbetaling door bedrijven, maar die in de praktijk ook kan leiden tot géén belasting betalen.

Nieuwe witwasrichtlijn

Begin november was er bijna een akkoord, maar rees er verzet vanuit België en Nederland. Beide landen zijn nu overstag. Dinsdag willen de Europese ministers van Financiën een knoop doorhakken in Brussel.

Maar daarmee is de kous nog niet af: ook in andere ‘financiële’ dossiers staat Nederland onder druk. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en lidstaten onderhandelen nu over een nieuwe witwasrichtlijn, met onder meer een register voor ‘uiteindelijke belanghebbenden’.

Deze nieuwe wet moet van follow the money meer dan een tandeloos principe maken. Ook daarin neemt Nederland een minderheidspositie in. De discussie spitst zich vooral toe op de vraag of dat register openbaar moet worden of niet.

In het oorspronkelijke voorstel van de Commissie zat geen register. Dat werd er in maart in gefietst door Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks): vrijwel het hele parlement steunde haar resolutie.

Kort daarop werd een soortgelijke motie aangenomen door de Tweede Kamer (behalve door de PVV, VVD en SGP). Maar volgens Sargentini heeft Den Haag nog maar heel weinig gedaan met die parlementaire oproep. „Nederland houdt zich in Brussel op de vlakte en verschuilt zich achter andere landen.”

De Nederlandse regering loopt niet graag voorop als het gaat om financiële transparantie, meestal met het argument dat zo’n mondiaal vraagstuk om mondiale oplossingen vraagt. Oftewel: een EU-aanpak van belastingontwijking heeft alleen zin als de rest van de wereld meedoet.

Een terecht argument, vindt Koen Roovers van de Financial Transparancy Coalition, een Brusselse lobbyclub van ontwikkelingsorganisaties. „Maar iemand moet de eerste stap zetten”, zegt hij. „Als de EU het goede voorbeeld geeft wordt het in internationale fora makkelijker om andere landen aan te spreken.”

Dat er in Brussel een nieuwe fiscale wind waait, komt niet alleen door Lux-Leaks, maar ook door de Oekraïnecrisis. De kliek rondom de ten val gebrachte president Viktor Janoekovitsj bleek tientallen miljarden te hebben weggesluisd via Europese, financiële constructies. Zijn zoon gebruikte een Nederlandse belastingroute. En nu moeten er weer EU-miljarden richting Oekraïne om te voorkomen dat het omvalt. Ook dat is niet meer uit te leggen.

‘Gemeenschappelijke plicht’

De Franse, Duitse en Italiaanse ministers van Financiën riepen de Europese Commissie vrijdag in een brief op om binnen een jaar met nieuwe fiscale EU-wetgeving te komen, inclusief registers om belastingontduikers op te sporen. „Het is onze gemeenschappelijke plicht om aan die verwachting tegemoet te komen door ervoor te zorgen dat iedereen zijn eerlijke belastingaandeel betaalt aan de staat waar winsten worden gegenereerd”, schrijven de drie. Dat proces is wat hen betreft „onomkeerbaar”.

Brussel voelt daar wel voor. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker moest zich in de afgelopen weken veelvuldig verdedigen tegen beschuldigingen dat hij als premier van Luxemburg had bijgedragen aan belastingontwijking. Hij lijkt erop gebrand zijn naam te zuiveren, temeer daar hij het herstel van het publieke vertrouwen in de EU tot speerpunt van zijn Commissie heeft gemaakt. Of zoals de groene Europarlementariër Sven Giegold zegt: „Juncker is eigenlijk een gelukstreffer in de strijd tegen belastingontwijking.”