Begin niet aan adoptie uit Afrika, dat is echt handel

Adoptie in Afrika is vaak handel. De natuurlijke ouders leven vaak nog. Het is beter om naar lokale opvang te zoeken, vindt Arne Doornebal.

Staatssecretaris Fred Teeven reist nog voor kerst af naar de Democratische Republiek Congo, om het land ervan te overtuigen dertig kinderen die door Nederlandse stellen zijn geadopteerd zo snel mogelijk af te laten reizen. Ik hoop dat crimefighter Teeven op tijd inziet dat het doorzetten van deze reis medeplichtigheid aan kinderhandel betekent.

Een economische wet stelt dat waar geld betaald wordt, er sprake is van handel. Op internet is bij adoptiebureau Wereldkinderen een prijslijst te vinden die duidelijk maakt dat een kind uit Colombia 16.000 euro kost (exclusief reis naar het land) terwijl een Zuid-Afrikaans baby’tje voor een aantrekkelijker tarief van 12.500 euro te regelen valt. Het gaat om procedurekosten, kosten buitenland en bureaukosten. Er zijn wachtlijsten voor bepaalde landen, meisjes zijn meer in trek. Zie hier vraag, aanbod, vraagprijs, transactie. Kinderhandel dus.

Begin jaren ’80 – toen er angst was voor ‘de bom’ en er in Afrika twee keer zoveel conflicten waren als nu– leek het mijn ouders een goed idee om een kind te adopteren. Immers, waarom zelf kinderen op de wereld zetten terwijl zoveel kinderen in bittere armoede opgroeiden? Maar al na één informatieavond was het plan van tafel. De hebzucht van veel stellen stond ze niet aan; het fanatisme waarmee vooral stellen die zelf niet voor nageslacht kunnen zorgen zich stortten op de heilige missie van het moeten ‘hebben’ van een kind.

Waar in Afrika komen die kinderen precies vandaan? In Oeganda (niet bij Wereldkinderen in de aanbieding) heb je babyhuizen. Het zijn ellendige tehuizen waar kinderen zonder familie worden opgevangen. Maar de babyhuizen zijn niet onomstreden. Want hebben ze wellicht een aanzuigende werking?

De Nederlandse discussie over het ‘babyluikje’ waar baby’s anoniem te vondeling gelegd worden kun je zo naar het buitenland exporteren. In Nederland mag het niet, juist vanwege die aanzuigende werking. Als het wel zou mogen, kan er misschien adoptie binnen Nederland op gang komen.

De babyhuizen variëren van heel net tot heel chaotisch en het zijn dé plekken om kinderen te adopteren. Je kunt er op bezoek om een kind uit te zoeken, een beetje zoals bij het asiel. Waar de ouders zijn, is vaak onbekend. Wel bekend is dat die in veel gevallen nog leven. In plaats van te zoeken naar de herkomst van een kind en naar opvang binnen de familie of het dorp, wordt voor adoptie naar een ver land gekozen.

Officieel mag er niet betaald worden, maar de babyhuizen en malafide tussenbureautjes strijken in de praktijk honderden, zo niet duizenden, euro’s per kind op. Dat is ook Nederland opgevallen.

In 2012 werd besloten om alle adoptie vanuit Oeganda te stoppen, simpelweg omdat ‘kinderhandel en corruptie niet uit te sluiten zijn.’ Een jaar later ontstond commotie over adoptie uit Ethiopië, waar wel zeventig adoptiebedrijfjes actief schijnen te zijn, grotendeels malafide.

Verstandig van Teeven om te stoppen met Oeganda. Daarom was mijn verbazing extra groot toen ik Teeven op BNR Nieuwsradio de situatie in Congo ‘zuiver, objectief en transparant’ hoorde noemen. Pardon? Congo bungelt onderaan op zo’n beetje ieder lijstje qua goed bestuur en iedereen die er wel eens rond reist weet dat het een factor 10 corrupter en ondoorzichtiger is dan buurland Oeganda. Gegarandeerde ‘schone’ adoptie is een illusie. Dat geldt overal ter wereld, maar zeker ook in de Democratische Republiek Congo.

In het steeds zelfbewustere Afrika groeit de kritiek op al die Westerlingen met kindwensen. Waarom is er bijvoorbeeld nog nooit een Europees kindje door een middenklasse Afrikaans gezin geadopteerd? Symbolisch voor het Afrikaanse bewustzijn staat een dappere Malawiaanse rechter, die het popster Madonna verbood om een tweede kind te komen adopteren – omdat de regels niet juist gevolgd waren. Marokko wordt steeds kritischer – en Congo wil nu dus ook precies weten waar haar kinderen terecht komen.

Oeganda laat de kinderen vooralsnog vrij makkelijk gaan (voor geld koop je daar alles) maar ik weet zeker dat ook daar verontwaardiging zal uit breken als ooit blijkt dat een kind uit het homofobe land door bijvoorbeeld twee mannen geadopteerd zou worden. Om nog maar te zwijgen over de gevoelens van het kind, die de twee uitersten slechts moeilijk met elkaar zal kunnen verenigingen.

Beste staatssecretaris Teeven, ik kan me voorstellen dat u iets aan uw harde imago wil doen door vlak voor kerst met een vliegtuig vol snoezige Congoleesjes op Schiphol te landen. Voor het oog van de camera’s worden ze dan in de armen gesloten door de wensouders, die na een jaar lang wachten zullen overlopen van emoties. Toch roep ik u op dit niet te doen, en in plaats daarvan een eind te maken aan de kinderhandel die adoptie feitelijk is.