Alwetend, intelligent, ontroerend: deze brieven stuurde u naar NRC

Een sorteercentrum in Amsterdam. ANP EVERT ELZINGA

Naar goed Engels gebruik verschijnt er dit jaar ook een bundeling van de brieven die het afgelopen jaar naar de redactie van NRC Handelsblad werden gestuurd. Ze zijn alwetend, boos, maatschappelijk bewogen. Of ontroerend, zoals de brief aan de ‘verstandige en dappere’ Els Borst, van hiv-expert Joep Lange, die zelf niet veel later omkwam bij de MH17-ramp.

In zijn brief, hieronder helemaal te lezen, bedankt Lange Els Borst voor haar hulp bij het beschikbaar stellen van hiv-remmers. Door pro-actief handelen werden tientallen mensen gered, schreef Lange. ‘Dankzij de verstandige en dappere Els Borst’.

Geachte redactie, het boek waarin de brief van Lange samen met tientallen andere brieven terecht is gekomen, is samengesteld door NRC Q-redacteur Anouk van Kampen. Zij las in een column van NRC-columnist Frits Abrahams een passage uit een brievenboek van The Daily Telegraph:

‘Ik ben net terug van een weekend in Londen dat verpest werd door al die goedgemanierde tieners die in de metro opsprongen om mij hun plaats aan te bieden. Ik voelde me jong, energiek en dartel toen ik naar de hoofdstad ging, maar daar bleef niets meer van over.’

Die passage ‘werd de inspiratie voor dit brievenboek’, schrijft Van Kampen:

‘Want intellect en kennis, dat heeft de NRC-lezer ook. En net zo grappig kan hij (of zij natuurlijk) ook zijn. Naast alwetend, boos en ontroerend.’

Van Kampen maakte een selectie uit de brieven en mails die dit jaar, en eind 2013, naar de redactie van NRC Handelsblad werden opgestuurd. De brieven gaan in op relevante, breed uitgemeten nieuwskwesties, zoals de ‘Minder, minder’-uitspraak van Geert Wilders. Een ‘objectieve weergave’ van het nieuws moet het brievenboek niet zijn, benadrukt Van Kampen in haar inleiding:

‘Dit is wat ik grappig, en mooi, en belangrijk vond. Een portret van 2014 door lezersogen, door mijn ogen.’

Hieronder 9 brieven uit Geachte redactie:

Brieven van NRC-lezers

Dapper en verstandig mens

Els Borst heeft veel betekend voor mensen met hiv. In de jaren negentig werd duidelijk dat de vermenigvuldiging van het aids-virus met een ‘cocktail’ van drie geneesmiddelen doeltreffend en langdurig kon worden afgeremd. Wij hebben toen met het AidsFonds en de hiv Vereniging Nederland een lobby gevoerd om deze middelen vervroegd toe te laten. De ambtenaren van vws hadden er geen oren naar. Het was om moedeloos van te worden: iedere aids-behandelaar had patiënten die zonder de nieuwe behandeling morgen konden overlijden.

Alles veranderde toen we directe toegang kregen tot minister Borst. Zij belegde een bijeenkomst met de relevante ambtenaren, de voorzitter van het AidsFonds, de voorzitter van de hiv Vereniging en ondergetekende. Het leek wederom een patstelling te worden, maar toen een van de ambtenaren voor de zoveelste keer zijn bezwaren begon te uiten, onderbrak zij hem en zei: ‘Maar jij hebt geen aids.’ Ik krijg nog kippenvel als ik aan dat moment denk. De nieuwe hiv-remmers kwamen beschikbaar en tientallen mensen werden gered. Dankzij de verstandige en dappere Els Borst.
Joep Lange, hoogleraar Global Health (op 17 juli 2014 overleden op vlucht MH17) 15 februari 2014

Nee, ik wenste zijn dood niet voor mezelf

In een interview met schrijfster Annemarie Haverkamp over haar gehandicapte zoontje Job (€) stelt Haverkamp dat ouders die de dood voor hun gehandicapte kind wensen dit vooral voor henzelf willen en niet voor het kind. Dit is totaal onwaar en doet al deze ouders tekort. Zelf heb ik 10,5 jaar lang mijn zwaar gehandicapte engeltje Jonathan mogen verzorgen en omringen met liefde. Jonathan heeft 10,5 jaar lang geleden. Het ene uur zwaarder dan het andere, de ene dag meer dan de andere en heel soms een paar dagen achter elkaar niet. Ik leed machteloos mee. Mijn liefde voor hem stroomde ondanks de ongelooflijk zware verzorging. Maar mijn liefde kon zijn lijden niet voorkomen. Ja, ik wenste een einde aan zijn lijden en zag slechts de dood als oplossing. Al wist ik dat mijn lijden met zijn dood niet zou stoppen.

Sinds zijn overlijden, nu bijna twee jaar geleden, is Jonathan te moeten missen onverdraaglijk en ondraaglijk. Mijn armen zijn leeg. Mijn buik doet pijn. Ik leef zonder werkelijk te leven. Dat Jonathan nu niet meer lijdt, biedt mij geen enkele troost – maar voor hem weet ik dat er verlossing is gekomen. Ik wenste hem niet dood om mezelf een beter leven te gunnen. Integendeel. En datzelfde geldt voor andere ouders.
Suzanne Kuik, Slochteren 17 december 2013

Meer gewicht in de schaal

In NRC bespreekt Anton Dautzenberg het boek Vluchtgedrag van André Kuipers. De titel van zijn bespreking luidt: ‘Zoenen zonder zwaartekracht (€)’. Met deze titel draagt hij bij aan het hardnekkige misverstand dat gewichtloosheid en zweven in een ruimtestation het gevolg zijn van het ontbreken van de zwaartekracht. Het tegendeel is waar: gewichtloosheid ontstaat wanneer alleen de zwaartekracht werkt en de ruimtevaarder in een vrije val verkeert. Wanneer men op aarde op een weegschaal staat, heeft men gewicht door de opwaartse kracht die de weegschaal uitoefent. Maar in de ruimte zal de weegschaal niet uitslaan omdat de weegschaal ook in de vrije val verkeert en geen opwaartse kracht uitoefent. Gevolg: de ruimtevaarder is gewichtloos. Wanneer men in een snel dalende lift staat, kan men iets van dit effect voelen. De titel van de boekbespreking moet dus luiden: ‘Gewichtloos zoenen’ of iets uitgebreider: ‘Zoenen tijdens de vrije val’ (wat klinkt als de cryptische omschrijving van de zondeval!).
Jan Willem Limpers, Apeldoorn 14 december 2013

Gooi problemen van politiek niet over de rechters schutting

Iedereen voelt wel aan wat de werkelijke reden is waarom sommige politici Volkert van der G. niet op verlof willen zien gaan: men vindt de straf te laag, de woede over het delict is nog onvoldoende gekalmeerd, er is nog niet straf genoeg vergolden. Dat is dan jammer. In een rechtstaat bepaalt immers maar één instantie welke straf in een concreet geval passend is: de strafrechter.

Dat is twaalf jaar geleden gebeurd, en het past een staatssecretaris niet met kunstgrepen de boel te traineren, zoals door het oneigenlijk gebruikmaken van de bevoegdheden die hij heeft bij het toekennen van verlof. Traineren is wel precies wat hier gebeurt. Iedereen wist dat Volkert ooit op verlof zou moeten. Hij komt er al ongeveer een jaar voor in aanmerking. In mei komt hij bovendien toch op vrije voeten, en het is voor Volkert én de maatschappij beter, net als bij iedere gedetineerde, als hij niet cold turkey op straat wordt gezet.

Het werkelijke probleem is dat staatssecretaris Teeven er niet voor terugdeinst om problemen die zijn imago als crimefighter kunnen schaden als een hete kroket in de handen van de rechter te duwen. Als die dan een beslissing neemt die iedere wel ingevoerde jurist al van kilometers afstand aan had zien komen, veinst Teeven dat hij zeer onaangenaam verrast is.

Rutte maakte het met een misschien iets te eerlijk antwoord duidelijk: als Teeven verlof had verleend zou hij ‘een groot politiek probleem hebben gehad. Maar nu ligt er een gerechtelijke uitspraak.’ Dus, zo probeerde Rutte aan het Nederlandse volk uit te leggen, nu kunnen wij politici er ook niets meer aan doen. Reken ons er alsjeblieft niet op af. De rechter is er om te beslissen in situaties waarin twee partijen allebei denken dat ze gelijk hebben, maar het desondanks niet eens zijn. Rechterlijke procedures zijn er niet om nog maar eens een keertje tijd te rekken. En rechterlijke procedures zijn er al helemaal niet voor bedoeld om je eigen problemen over de schutting te gooien zodat je straks de rechter de schuld kan geven als hij zegt wat politici hadden moeten doen.
Lucas Noyon, Universiteit Leiden, Erasmus Universiteit 12 december 2013

Scheermesjes hebben een te hoge kwaliteit

Niet alleen modieuze stoppels fnuiken de verkoop van scheermesjes (€). De hoge kwaliteit van mesjes is nog veel slechter voor de verkoop: met mijn vorige mesje heb ik een jaar gedaan. Het huidige mesje, in gebruik sinds 15 mei, is hard in dezelfde richting op weg. De zachte rand is al lang verteerd, de glijstrip bovenaan heeft al zijn groen verloren, maar: één keer omlaag scheren, één keer omhoog scheren (beide met schuim), één keer uitscheren en dan héb je ook wat. Heerlijk glad elke dag. Ik heb nog negen mesjes liggen. Over tien jaar ga ik ze weer kopen, als ze er dan nog zijn.
D.C. Steures, Leiden 1 februari 2014

Wilders heeft veel goeds gedaan

Toen ik afgelopen zondag aan het hardlopen was, kwam ik langs een huis met achter het raam een pamflet met de tekst ‘meer Marokkanen’. Terwijl de regen met bakken uit de hemel viel, dacht ik: wat is Nederland toch een geweldig land. Wilders heeft met zijn uitspraak voor Nederland heel veel goeds gedaan. Naast zijn politieke eliminatie, heeft hij ervoor gezorgd dat onze ingeslapen tolerantie weer wakker is geschud.
Peter Paul van Geel, Groningen 25 maart 2014

Het nut van kunst

De discussie over het nut van cultuur is al heel oud. Toen de eerste oermensen hun grottekeningen maakten, kwamen ongetwijfeld ’s avonds bij het kampvuur de eerste klachten. ‘Kun je niet beter een buffel vangen in plaats van te tekenen? Dan hebben we tenminste morgen wat te eten.’ De grottekeningen staan er nog en worden door iedereen bewonderd, de buffel is allang verteerd.

Onze voorouders hebben een plek gevonden in de vlakte, in de bergen, in de woestijn of zoals wij in het moeras. Dat heeft geleid tot een bonte verzameling aan talen en cultuuruitingen. Dit waren geen leuke dingen voor bij het haardvuur maar essentiële uitingen om te kunnen overleven. In de cultuur wordt betekenis gegeven aan gedrag, communicatie, symbolen en al het denkbare. Kunst is het middel om binnen die cultuur het waardevolle te behouden en het nieuwe te verkennen. Het zijn onze middelen om met verandering in de meest ruime zin van het woord om te gaan.

Als er ooit in de geschiedenis een moment is geweest dat schreeuwt om investeren in cultuur, dan is dat nu wel, maar dan wel in een vorm waar deze oorspronkelijk voor is bedoeld. Het eerste wat dan te doen staat is het versterken van mensen met creativiteit, oplossend en organiserend vermogen.
Jan Brouwer, Delft 7 januari 2014

Wij dertigers, getrainde consumenten, zijn het spoor bijster

De Colombiaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Gabriel García Márquez is op 17 april overleden. Vorig jaar las ik Liefde in tijden van cholera. Het boek gaat over een jongeman die zich verliest in fantasieën, romantiek en andere uitvluchten en pas wanneer hij een oudere man is en verantwoordelijkheid durft te nemen voor zijn plek in de wereld, krijgt hij de vrouw die hij altijd heeft begeerd. Een prachtig verhaal.

Ik hou van mannen als Márquez. Wijze, erudiete mannen. Ze vertellen mij dat het niet verkeerd is om gematigd en rustig te zijn, of zelfs af en toe te twijfelen. In deze tijd van mediacra- tie, waar de makkelijk pratende mensen het voor het zeggen hebben en de vorm dus voor de inhoud gaat, ervaar ik hen als een oase van rust. Een geruststellende hand op de schouder die zegt dat ik niet altijd op scherp hoef te staan en dat het misschien wel een goed idee is om even een pauze te nemen.

J.M. Coetzee, A.L. Snijders, Javier Marías, Gabriel García Márquez; zij vormen stille bakens. En bakens heeft mijn generatie mannen, de dertigers, zeker nodig. Ondanks dat we hoger opgeleid zijn dan ooit – of misschien wel juist daarom – hebben we geen idee wat te doen. De meesten van ons geloven allang niet meer in een god die het leven richting kan geven en de tijd van ideologieën hebben wij niet meer bewust meegemaakt. We zijn volwassenen geworden en komen er nu achter dat we niet meer zijn dan perfect getrainde consumenten. Onze identiteit wordt bepaald door wat we bezitten, wie we kennen en hoe de wereld naar ons kijkt. Als de weegschaal een kilo extra aanwijst of er een vlek op onze favoriete broek komt, is onze dag verpest. We werken allemaal in het bedrijfsleven, want ook bij de overheid draait het nu om efficiëntie en resultaten. Daar hebben we het overigens niet naar ons zin. We willen dan ook allemaal ‘wat anders’, maar het is ‘een moeilijke tijd’. De huisarts schrijft antidepressiva voor. Maar ook ons leven kent schaarse momenten van rust en inzicht. Mannen als Márquez tonen ons dan een vertrouwen dat ons volkomen vreemd is. Dat het leven goed is – gewoon omdat je leeft.
Robin Booiman (36 jaar), Meppel 24 april 2014

Trots komt pas na de winst

De prestatie van Louis van Gaal en zijn mannen is er één van de buitencategorie, dat moge duidelijk zijn. Binnen- en buitenlandse kranten openden zaterdag groots met pakkende koppen, de publieke omroep sprak over kunst, de bbc noemde het Dutch Wonderland: Nederland en de wereld raken niet uitgepraat. We horen weer bij de kanshebbers en we zijn maar wat trots op ónze jongens.

Was het Nederlandse volk, dat vrijdagavond de polonaise liep, niet hetzelfde publiek dat de handdoek min of meer al in de ring had gegooid na de stroeve oefenwedstrijden en op voorhand geen cent durfde te geven voor een positief resultaat tegen de Spanjaarden? En werd Van Gaal niet afgeschilderd als een verstrooide prepensionado en bespot om zijn totale mens-principe? Nu er één degelijke overwinning is geboekt staat het volk en medialand plotseling weer als één man achter ‘onze jongens’. Ik durf te wedden dat geen enkele ‘voetbalkenner’, in wat voor voetbalpoultje dan ook, Nederland op winst heeft gezet. Behalve Van Gaal, die nu een lange neus trekt naar heel Nederland.
Johan Krijger, Purmerend 17 juni 2014

Anouk van Kampen: Geachte redactie. Nieuw Amsterdam 208 blz. €14,95