Als het maar vrolijke televisie is

Internet verandert het mediagebruik, toch kijken jongeren nog tv. Waar ligt dat aan?

Het avonturenspel Expeditie Robinson (RTL 5) heeft gemiddeld 1,1 miljoen kijkers en is vooral populair bij jongeren. Foto RTL

Hou maar op. Jongeren kijken geen televisie meer. Jongeren kijken online video. Tv-kijken is voor bejaarden. En als die dood zijn, dan is tv ook dood.

Dat is althans het idee. Internet verandert het tv-kijken: mensen kijken steeds vaker naar websites als YouTube, Uitzending gemist of videodiensten als Netflix. Dus langzaam verschuift onze manier van tv-kijken. We laten ons niets meer voorschotelen, we kiezen zelf wat we wanneer willen zien. En die verschuiving is als eerste te merken bij de jongeren.

De klassieke televisie probeert ondertussen uit alle macht de jongeren (20-34 jaar) binnenboord te houden. De drie grote omroepen, NPO, RTL, SBS, hebben hiervoor speciale jongerenzenders. Maar bijvoorbeeld NPO 3 zit in de problemen. Geringe kijkcijfers (zie inzet) en een hoge leeftijd van de tv-kijker: gemiddeld 45 jaar. De andere, Veronica (SBS) en RTL 5, hebben vergelijkbare cijfers. In juli meldde het Commissariaat voor de Media aan het ministerie dat de publieke omroep te weinig jongeren trekt, en zo de prestatieovereenkomst schendt.

Hoe staat het met jongeren en tv? Willen ze echt niet meer, of moet je ze anders benaderen?

Volgens Sjoerd Pennekamp loopt het zo’n vaart niet. Hij onderzoekt kijkgedrag van jongeren voor de publieke omroep. Ook jongeren zitten een goed deel van de avond voor de tv. Wel is er een lichte verschuiving van live tv-kijken naar online uitgesteld kijken. In Nederland zijn drie miljoen jongeren (20-34 jaar). Van hen kijken er op een avond gemiddeld 846.000 televisie. De jongere kijkt per avond 1 uur en 42 minuten televisie en 23 minuten video (films, series en YouTubefilmpjes) via internet of op dvd. De laatste tien jaar is hij vijf minuten minder tv gaan kijken. Dat is te doen.

Hoe komen jongerenzenders dan aan die bescheiden kijkcijfers? Dat komt doordat jongeren liever naar de drie grote familiezenders kijken: RTL 4, NPO 1 en SBS 6. Net als hun ouders kijken ze naar Wie is de Mol, The Voice en Geer & Goor. „Het zijn net mensen”, zegt Suzanne Kunzeler, netmanager van NPO 3. Wellicht moet je de jongere juist niet als een andere diersoort behandelen.

En die hoge leeftijd? Dat doen de oudere kijkers, die veel massaler en langer kijken, ook naar jongerenzender. De vijftigplussers (binnenkort de helft van de bevolking) kijken per avond drie uur televisie. De gemiddelde leeftijd is gerelateerd aan het aantal kijkminuten, dus zo sleuren ze dat gemiddelde omhoog. Er is een scheiding merkbaar: boven de vijftig kijken Nederlanders steeds meer tv, daaronder neemt het af. De resterende tijd kijken de vijftigminners online.

NPO3 verliest vooral kijkers sinds De wereld draait door in januari naar Nederland 1 verhuisde. Kunzeler: „Dat heeft er best ingehakt. We raakten een anker in de programmering kwijt.” Na juni komt er nog een slag bij: de publieke omroep laat de Champions League vallen. NPO 3 raakt anderhalf miljoen voetbalkijkers kwijt.

Kunzeler wil de klap opvangen door NPO 3 juist scherper te profileren als jongerenzender: „Nu is NPO 3 nog voor ‘jong denkende mensen’. Dat wordt vanaf komend jaar louter 20 tot 34 jaar.” Wat wil de jongere? „Hij doet alles voor de eerste keer, eerste baan, eerste huis, hij gaat de wereld ontdekken. We willen dat laten zien in de programma’s. Verder willen we het leven omarmen, zoals jongeren doen. Dus niet te veel op problemen richten, meer positieve programma’s”. Voorbeeld? „In Uit de kast van Arie Boomsma werd homoseksualiteit nog geproblematiseerd. Nu trekt hij voor De Roze Rimboe met homo’s en hun vaders de wildernis van Argentinië in.”

Veronica, marktleider in de doelgroep, weet wel wat jongeren willen: „Keigoeie megamovies en de grootste hitseries.” Zendermanager Carter Duong richt zich geheel op blockbusters uit de VS. Gek genoeg zijn juist Amerikaanse films en series via digitale wegen makkelijk elders te krijgen, dus als je ergens desertie van tv-kijkers zou verwachten, dan is het hier. Duong: „We hebben onszelf neergezet als autoriteit: als Veronica zegt dat het een megamovie is, dan geloven we dat. Het gaat heel erg lekker bij Veronica. We hadden een fantástische november; de vierde grote zender van Nederland, als je naar de doelgroep 20-54 kijkt.”

RTL 5 zet zijn kaarten juist op Nederlandse waar: Expeditie Robinson en veel reality rond ’characters’ als Barbie, Roy Donders en pornoactrice Bobbi Eden. Programmadirecteur Paul Cormont: „Om jonge kijkers te trekken, programmeren wij scherp en spraakmakend. We zoeken de grens op. Verder willen wij relevante programma’s maken”. Voorbeeld? Project P: Stop Het Pesten. „We willen ook spraakmakend zijn om de jongeren live met z'n allen tegelijk voor de buis te krijgen. Ze moeten erover meepraten en twitteren.”

Beide zenders vinden een kwart miljoen kijkers prima voor een zender die gericht is op een specifieke doelgroep. Ook dat de meeste kijkers ouder zijn, vinden ze geen probleem.

Fictie (film en tv-series) is volgens Pennekamp belangrijk in „het menu van jongeren”. Jongeren kijken steeds minder nieuws: „Wanneer ze ’s avonds de tv aanzetten, dan hebben ze het nieuws al binnen, via andere wegen.”

Volgens Pennekamp zijn het de pubers (13-19 jaar) die naast tv vooral YouTube kijken. En: „Vroeger had je in Nederland één groep die geen tv had: de Bible Belt. Nu zijn daar de studenten bijgekomen. Als ze uit huis gaan, vragen de ouders: ‘Wat wil je, een tv of een laptop?’ Dan kiezen ze een laptop. Want daar kun je ook tv op kijken.”