Tsjechen zijn hun botte president beu

Verzet groeit tegen 70-jarige staatshoofd, dat met ‘wangedrag’ vertrouwen bevolking schaadt.

Paraplu’s van beveiligers beschermen president Milos Zeman tegen tomaten en eieren die boze Tsjechen naar hem gooien. Aanleiding van de oproer op 17 november was zijn toespraak tijdens de herdenking van de Fluwelen Revolutie. Foto AP

Toen de Tsjechische president Milos Zeman gisterochtend uit de auto stapte bij een bezoek aan de stad Brno, staken circa 150 demonstranten hun rode kaarten in de lucht. „Schande, schande!”, riepen ze terwijl Zeman uitdagend zwaaide in hun richting en die van de televisiecamera’s. Gisteravond overhandigde een andere groep demonstranten bij de Praagse Burcht, zijn officiële residentie, een e-petitie met honderdduizend handtekeningen die om zijn aftreden verzocht.

Publieke afkeer wordt stilaan routine voor het zeventigjarige staatshoofd. De demonstraties begonnen twee weken geleden, op de 25ste verjaardag van de Fluwelen Revolutie in Tsjechoslowakije. Zeman had het optreden van de oproerpolitie, die in 1989 heftig ingeslagen had op studenten, afgedaan als „geen bloedbad” en „één van de vele dergelijke gebeurtenissen”. Het was slechts één van een reeks controverses waarvoor kwade Tsjechen hem, en aan zijn zijde de Duitse president Joachim Gauck, met eieren bekogelden.

De anti-Havel

De sociaal-democraat Zeman, die bekend staat als gretig drinker en kettingroker die geen blad voor de mond neemt, verklaarde bij een staatsbezoek aan China in oktober te willen leren hoe de Chinese regering „de samenleving stabiliseert”. De oorlog in Oost-Oekraïne beschreef hij als „een burgeroorlog tussen twee groepen Oekraïense burgers”. Alweer een karakterisering die politieke tegenstanders in het verkeerde keelgat schoot, met name nadat Zeman zich al meermaals had uitgesproken tegen Europese sancties en het onderbreken van goede zakenrelaties met Rusland.

Gisteren in Praag droegen demonstranten Tsjechische, Oekraïense en Europese vlaggen mee. Twee weken geleden was een enorm spandoek aanwezig met de boodschap ‘Havel voor altijd’, verwijzend naar de oud-dissident en eerste president van na de revolutie. Zemans critici zien in zijn uitspraken en houding tegenover China en Rusland een loochening van de democratische idealen van Havel.

Zeman zorgde kort na zijn aantreden vorig jaar al voor ophef door zijn bevoegdheden als president zo ruim mogelijk op te vatten: hij benoemde een centrum-linkse premier tegen de wil van de centrum-rechtse meerderheid. Die zet bestendigde een politieke crisis in Tsjechië en lokte daardoor vervroegde verkiezingen uit.

Niet alleen zijn politieke daden, ook zijn botte gedrag zorgen ervoor dat het publieke vertrouwen in Zeman volgens de laatste peilingen van 58 naar 37 procent duikelde. Bij een radio-interview vorige maand strooide hij obsceniteiten in het rond. In een tirade tegen de Russische band Pussy Riot noemde hij de bandleden ‘teven’ en gebruikte hij onder meer het woord ‘kunda’, een ruwe term voor vagina.

Kruidenlikeur

Ook zijn alcoholgebruik is een publiek gespreksonderwerp in Tsjechië. Bij een verkiezingscampagne in 1996 zei hij al openhartig dat zijn campagnebus „reed op diesel en Becherovka”, een Tsjechische kruidenlikeur. Vorig jaar maakte de minister van Volksgezondheid op de radio bekend dat Zeman diabetes had en met de regering afgesproken had nog slechts één deciliter wijn per dag te drinken en zijn sigarettengebruik te minderen van 40 tot 50 naar 20 per dag. „Het stemde de president zeker niet blij.”

Enkele maanden eerder registreerden tv-camera’s hoe Zeman op een ceremonie rond de Tsjechische kroonjuwelen met dichtvallende ogen op zijn benen wankelde en steun zocht tegen een muur. Zijn woordvoerder verklaarde dat hij een virus had, wat door Tsjechen niet wordt geloofd. Op sociale media publiceerden Tsjechen foto’s van zichzelf in dronken staat met de boodschap: ‘Hier heb ik een virus’.

Zemans bokkensprongen zorgden ook voor kritiek van de sociaal-democratische premier Bohuslav Sobotka (43), een oud-partijgenoot en politiek rivaal. „Als burger zou ik waarschijnlijk ook geprotesteerd hebben”, zei Sobotka. „Het staatshoofd zou de samenleving moeten verenigen, niet verdelen.” Al volgt Sobotka inzake Rusland en Oekraïne ook een andere lijn dan Polen of de Baltische staten. Over de Europese sancties tegen Rusland zei hij onlangs: „Ik geloof niet dat ze het politieke gedrag van de Russische leiders kunnen veranderen.”