Mugabe wil nog één keer stralen

Al 34 jaar leidt Robert Mugabe (90) Zimbabwe. Vandaag praat zijn partij over zijn opvolging. Eén ding is duidelijk: hij wijst zijn opvolger zelf aan.

Zou de opvolger van president Robert Mugabe een frisse wind brengen in Zimbabwe? Kleine kans. Foto EPA

Zolang Robert Mugabe actief was in de politiek van Zimbabwe, stond Rugare Gumbo (74) al aan zijn rechterzij. Hij vocht met hem in de bush tegen het blanke regime van Ian Smith. Als officiële woordvoerder van de partij was het aan hem om aan de buitenwereld uit te leggen waarom Mugabe twintig jaar na de onafhankelijkheid de blanke boeren van hun land verdreef. Of kiezers verkiezing na verkiezing met grof geweld dwong op zijn partij te stemmen. Hij was de ultieme spindokter van Zanu-PF.

„52 jaar trouw aan de partij”, zegt hij, in de tuin van zijn huis in Harare. Hij is terneergeslagen. Niet alleen werd hij voor vijf jaar geschorst uit het politbureau, vandaag wordt hij op de voorpagina van de regeringsgezinde kranten uitgemaakt voor ‘moorddadig’ en ‘pathologische leugenaar’, termen die hij zelf voorheen maar al te graag gebruikte voor de oppositie. Nu wordt hij beschuldigd van het beramen van een sinister plan voor de onttroning van Mugabe.

Gumbo, tweevoudig minister, is één van de ruim honderd partijbonzen die aan de kant werden gezet aan de vooravond van het Zanu-PF Congres dat vandaag in Harare is begonnen. Een congres dat volgens velen al niet meer plaats had hoeven vinden. „Noem het een staatsgreep, of wat je wilt”, zegt Gumbo. „De partij is overgenomen door een ambitieuze maffiose kliek die de president en zijn familie misleidt”, zegt de voormalige spindokter.

„Er is in Zimbabwe een staatsgreep gepleegd. Zonder tanks en militairen in de straten. Maar niets meer of minder dan een coup”, meent ook Eddy Cross, commentator en lid van de oppositie.

Officieel mogen de leden op dit congres de komende dagen stemmen over wie de komende vijf jaar de leiding heeft over de partij en wie Mugabe (90) mag opvolgen als hij komt te overlijden. Maar de strijd is al geleverd. In de voorbije weken is Zanu-PF met harde hand geschoond van oudgedienden. Een minister die voor het oog van de staatstelevisie op een demonstratie wordt verjaagd door dezelfde jeugdmilities die vroeger oppositieleden in elkaar sloegen. De voorzitter van de oorlogsveteranen die Mugabe ooit hielpen de blanken van hun land te drijven: gearresteerd.

In heel het land verschijnen plots officieren en legerkolonels op de stoep van vooraanstaande leden van Zanu-PF. Of ze het goede kamp in de partij willen steunen, of anders... Na de strijd tegen oud-kolonisator Groot-Brittannië en de verpulvering van de oppositie keert Zanu-PF zich nu tegen zichzelf. In Harare is het bijltjesdag.

Degenen die sneuvelden, behoorden allen tot het kamp van vicepresident Joyce Mujuru, tot twee weken geleden de gedoodverfde opvolgster van Mugabe. Ook de vicepresident zelf werd afgelopen week uit het Centraal Comité gezet. Ze is de weduwe van Solomon Mujuru, voormalig legerleider en aanvoerder van de guerrilla’s in de tijd van de bevrijdingsstrijd tegen het Britse kolonialisme. Hij kwam in 2011 onder mysterieuze omstandigheden om het leven. Zijn verkoolde lichaam werd teruggevonden in zijn afgebrande huis. De huishoudster getuigde later dat ze geweerschoten heeft gehoord voor de brand uitbrak.

„Ze zijn bereid te doden”, zegt oppositielid Eddy Cross, met een vluchtige blik over de schouder. „Ik ben er zeker van dat er nu een doodseskader klaar staat om op te kunnen treden mocht er op het partijcongres iets fout gaan.”

„Ik ben nu 74”, zegt partijwoordvoerder Gumbo. „Ik heb niets meer te vrezen. Bijna alle leden van het Joint High Command (uit de bevrijdingsstrijd) zijn dood of weg.” Een nieuwe generatie neemt de macht in handen.

De belangrijkste man in Afrika

Een van de winnaars is de steenrijke zakenman Phillip Chiyangwa, neef van president Mugabe. In Zimbabwe staat hij vooral bekend om zijn rijke verzameling luxe villa’s en auto’s, van Rolls Royce tot Bentley, vergaard in de tijden van Zimbabwes diepste economische crisis. Hij werd deze maand benoemd tot lid van het Centraal Comité van de partij, dat de dagelijkse leiding heeft over de partij.

„Het is tijd om de partij te ontdoen van het oude eikenhout, de mensen die enkel wachten tot de president met een idee komt. Zanu heeft een denktank nodig, van mensen met visie en die er niet alleen zitten voor zichzelf”, zegt hij. Zonder een greintje ironie.

De verdeel-en-heerstactiek blijft

Vooralsnog is de enige winnaar van de zuiveringsactie president Mugabe zelf. Aan de vooravond van het congres wijzigde hij de constitutie van de partij, waardoor hij en alleen hij de macht heeft om zijn opvolger aan te wijzen. Het is de verdeel-en-heerstactiek waarmee hij al 34 jaar zijn opponenten uitschakelt. Niemand durft nu met zekerheid te zeggen wie aan het einde van deze week als nieuwe vicepresident wordt aangewezen, en dus als zijn opvolger.

„Ik ga hier op mijn terras zitten en kijken hoe het spel gespeeld gaat worden”, zegt spindokter Gumbo voorzichtig. „Mijn geld staat op Mugabe, hij wijst vanzelf wel iemand aan”, zegt zakenman Chiyangwa. „Mugabe wil hoe dan ook af van het dagelijks bestuur van dit land. Hij is te oud en wil niet meer”, zegt Eddy Cross. „2015 wordt het jaar waarin zijn ster nog één keer internationaal kan schijnen. Hij wordt voorzitter van de regionale SADC en in februari ook voorzitter van de Afrikaanse Unie. Voor twaalf maanden is hij de belangrijkste man in Afrika. Dan moet de wereld hem wel serieus nemen.”