Mugabe laat zijn oude kameraden vallen

Wie zal Mugabe straks opvolgen? Het pokerspel achter de schermen.

Aanhangers van Zanu-PF wachten op Mugabe in Chitungwiza in 2008. foto EPA

Zolang als Robert Gabriel Mugabe actief is in de politiek van Zimbabwe, stond Rugare Gumbo (74) aan zijn zijde. Hij vocht met hem in de bush tegen het blanke regime van Ian Smith. Als officiële woordvoerder van de partij was het aan hem om aan de buitenwereld uit te leggen waarom Mugabe twintig jaar na de onafhankelijkheid in 1980 de blanke boeren van hun land verdreef. En hij was het die de kiezers bij elke verkiezing met grof geweld dwong op Mugaba’s Zanu te stemmen. Hij was de ultieme spindokter van de partij.

„52 jaar trouw aan de partij”, verzucht Gumbo in de tuin van zijn huis in de hoofdstad Harare. Hij is teneergeslagen. Niet alleen werd hij voor vijf jaar geschorst uit het politbureau, vandaag wordt hij op de voorpagina van de regeringsgezinde kranten uitgemaakt voor een ‘moorddadig’ persoon en een ‘pathologische leugenaar’, termen die hij zelf voorheen maar al te graag voor de oppositie gebruikte. Nu wordt hij beschuldigd van het beramen van een sinister plan voor de onttroning van Mugabe, zijn kameraad van een halve eeuw.

Gumbo, twee keer minister, is een van de ruim honderd partijbonzen die aan de kant werden gezet aan de vooravond van het congres van Zanu-PF dat morgen in Harare begint. Een congres dat volgens velen niet had hoeven paatsvinden. „Noem het een staatsgreep of wat je wilt”, zegt Gumbo. Volgens de voormalige spindokter is de partij „overgenomen door een maffiose kliek die de president en zijn familie misleidt”.

„Er is in Zimbabwe een staatsgreep gepleegd. Zonder tanks en militairen in de straten. Maar het is niets meer of minder dan een coup”, meent ook Eddy Cross, commentator en oppositielid.

Officieel mogen de leden de komende dagen stemmen over wie de komende vijf jaar de leiding heeft over de partij en wie Mugabe (90) mag opvolgen als hij komt te overlijden. Maar de strijd is al geleverd. In de voorbije weken is Zanu-PF met harde hand geschoond van oudgedienden. Een minister die voor het oog van de staatstelevisie op een demonstratie wordt verjaagd door dezelfde jeugdmilities die vroeger oppositieleden in elkaar sloegen. De voorzitter van de oorlogsveteranen die Mugabe ooit hielpen de blanken van hun land te drijven: gearresteerd.

In het hele land staan plots officieren en kolonels op de stoep bij vooraanstaande leden van Zanu-PF. Of ze het goede kamp in de partij willen steunen, of anders... Na de strijd tegen oud-kolonisator Groot-Brittannië en de verpulvering van de oppositie keert ‘Team Zanu-PF’ zich nu tegen zichzelf. In Harare is het bijltjesdag.

Degenen die zijn gesneuveld, behoorden allen tot het kamp van vicepresident Joice Mujuru, tot twee weken geleden de gedoodverfde opvolgster van Mugabe. Ook de vicepresident zelf werd afgelopen week uit het centraal comité gezet. Ze is de weduwe van Solomon Mujuru, voormalig legerleider en aanvoerder van de guerrilla’s in de bevrijdingsstrijd tegen het Britse kolonialisme. Hij kwam in 2011 onder mysterieuze omstandigheden om het leven. Zijn verkoolde lichaam werd teruggevonden in zijn afgebrande huis. De huishoudster getuigde later dat ze geweerschoten had gehoord voor de brand uitbrak.

„Ze zijn bereid te doden”, zegt oppositielid Eddy Cross, met een vluchtige blik over de schouder. „Ik ben er zeker van dat er nu een doodseskader klaarstaat om op te kunnen treden, mocht er op het partijcongres iets fout gaan.”

„Ik ben nu 74”, zegt partijwoordvoerder Gumbo. „Ik heb niets meer te vrezen. Bijna alle leden van het Joint High Command (uit de bevrijdingsstrijd) zijn dood of weg.”

Een nieuwe generatie neemt de macht in handen. Een van de winnaars is de steenrijke zakenman Phillip Chiyangwa, neef van president Mugabe. In Zimbabwe staat hij vooral bekend om zijn verzameling luxe villa’s en auto’s, van Rolls Royce tot Bentley, vergaard tijdens Zimbabwe’s diepste economische crisis. Hij werd deze maand benoemd tot het Centraal Comité van de partij, dat de dagelijkse leiding heeft. „Het is tijd om de partij te ontdoen van het oude eikenhout, van de mensen die enkel wachten tot de president met een idee komt. Zanu heeft een denktank nodig, van mensen met visie die er niet alleen zitten voor zichzelf’’, zegt hij. Zonder een greintje ironie.

Vooralsnog is de enige winnaar van de zuiveringsactie president Mugabe zelf. Aan de vooravond van het congres wijzigde hij de constitutie van de partij, waardoor hij en alleen hij de macht heeft om zijn opvolger aan te wijzen. Het is de verdeel-en-heers-tactiek waarmee hij al 34 jaar zijn opponenten uitschakelt. Niemand durft nu met zekerheid te zeggen wie aan het einde van deze week als nieuwe vicepresident wordt aangewezen, en dus als zijn opvolger.

„Ik ga hier op mijn terras zitten en kijken hoe het spel gespeeld wordt”, zegt spindokter Gumbo voorzichtig. „Mijn geld staat op Mugabe, hij wijst vanzelf wel iemand aan”, zegt zakenman Chiyangwa. „Mugabe wil hoe dan ook af van het dagelijks bestuur van dit land. Hij is te oud en wil niet meer”, zegt Eddy Cross. „2015 wordt het jaar waarin zijn ster nog een keer internationaal kan schijnen. Hij wordt voorzitter van (het regionale Zuid-Afrikaanse samenwerkingsverband) SADC en in februari ook van de Afrikaanse Unie. Twaalf maanden is hij de belangrijkste man in Afrika. Dan moet de wereld hem wel serieus nemen.”