Luchtvracht was te duur want concurreren kon niet

De vrachtdivisie van Deutsche Bahn claimt miljarden van luchtvaartmaatschappijen vanwege hun prijsafspraken.

DB-dochter Schenker heeft twee takken: Rail en Logistics. Logistics had in 2013 een omzet van 14,8 miljard euro. Foto DB Schenker

Deutsche Bahn heeft er zin in. Christopher Rother, hoofd van de afdeling mededingingsrecht van het Duitse staatsbedrijf, klinkt strijdbaar aan de telefoon: „Dit is één van de grootste en best functionerende kartels ooit. We gaan er voor zorgen dat ze hier niet mee wegkomen.”

Ze, dat zijn elf luchtvaartmaatschappijen die van eind 1999 tot begin 2006 prijsafspraken maakten over het vervoer van luchtvracht. Schenker AG, een volledige dochter van spoorbedrijf Deutsche Bahn en wereldwijd de nummer twee in luchtvracht, claimt een schade van twee miljard euro door het luchtvrachtkartel.

De vraag is niet óf de maatschappijen zich schuldig hebben gemaakt aan prijsafspraken. Dat is inmiddels vastgesteld door de Europese Commissie, het Amerikaanse ministerie van Justie en nationale mededingingsautoriteiten van Nieuw-Zeeland tot Brazilië. De vraag is alleen nog of de geclaimde schade juridisch bewezen kan worden. En zo ja, hoeveel geld dat de maatschappijen gaat kosten.

Hoogste boete voor Air France

De rechtszaak in Keulen die DB gisteren naar buiten bracht vloeit voort uit een uitspraak van de Europese Commissie uit november 2010. Elf maatschappijen – slechts deels overlappend met de elf die nu door DB worden betrokken bij de rechtszaak – kregen toen een boete van in totaal 800 miljoen euro. De hoogste boete ging naar Air France: 183 miljoen euro. KLM was goede tweede, met 127 miljoen. Onduidelijk is of deze boetes inmiddels zijn betaald; Air France-KLM geeft geen commentaar op de zaak. Lufthansa ging vrijuit omdat die maatschappij als eerste melding maakte van de fraude.

Hoe ging het in zijn werk? Vooral na de aanslagen van 2001 stegen de kosten van brandstof en veiligheid voor de maatschappijen. Die kostenstijging compenseerden ze door onderling afspraken te maken over de toeslagen op de tarieven voor brandstof en veiligheid. Alle maatschappijen hanteerden dezelfde tarieven voor de toeslagen, en weigerden gangbare commissies aan hun klanten.

Met de boetes uit Brussel was de zaak echter niet voorbij. De Europese Commissie – Neelie Kroes heeft daar flink aan bijgedragen – stimuleert gedupeerden om vervolgens een rechtszaak te beginnen in hun eigen land, om schadevergoeding te eisen.

Dus diende DB in augustus dit jaar een claim in bij een rechtbank in New York tegen zeven maatschappijen, waaronder KLM en KLM-dochter Martinair. Het betreft dezelfde soort prijsafspraken die beboet zijn door de Europese Commissie, maar dan voor luchtvrachtvervoer van, naar en in de Verenigde Staten. Met twaalf maatschappijen kon worden geschikt, aldus Rother. Het bod van de laatste zeven was volgens de DB-jurist niet serieus te nemen.

‘3.200 pagina’s dossier’

De rechtszaak in Keulen betreft elf maatschappijen, en gaat over vrachtvervoer wereldwijd behalve de VS. De schade in de VS schat DB op 300 miljoen euro, met mogelijke verdrievoudiging door de rechter naar 900 miljoen euro. De schade elders in de wereld zou 1,7 miljard euro zijn, inclusief renteverlies. Rohter: „Onze economen hebben de claim in Keulen onderbouwd met een dossier van 3.200 pagina’s.”

Toch zal het niet meevallen om de claim erkend te krijgen, denkt Hans Vedder, hoogleraar economisch recht in Groningen en kenner van kartelzaken. „Het probleem is de juridische uitvoering. Hoe toon je aan dat je werkelijk schade hebt geleden? Gedupeerde vrachtvervoerders hebben de hoge kartelprijzen zeer waarschijnlijk doorberekend aan hun klanten.”

Vedder wijst op het liften- en roltrappenkartel. Nadat de Europese Commissie boetes had opgelegd begonnen ze een rechtszaak, omdat ze zelf ook liften hadden gekocht van het kartel. Vorige week is die claim afgewezen door een Brusselse rechter, omdat de commissie de schade niet overtuigend kon aantonen. Vedder: „Je mag aannemen dat de Commissie nog bonnetjes had van die liften. Als het hen al niet lukt bij de rechter, wordt het lastig.”

DB rekent op jarenlange procedures, zei Rother gisteren. En hij hoopt op meer schikkingen. Als het geld maar terugkomt. Want dat is bij een staatsbedrijf van de belastingbetaler.