Ezels paarden met zebra’s

DNA van negen paardachtigen laat zien dat soorten nog lang genen uitwisselden.

In april werd in de dierentuin van Reynosa (Mexico) een raar veulen geboren. Khumba heeft de gestreepte poten van een zebra, maar de vacht op zijn romp is harig en grijsbruin. Khumba is een kruising tussen een ezel en een zebra.

In dierentuinen zijn ‘zonkeys’ als Khumba een zeer zeldzame bezienswaardigheid. Maar in de afgelopen twee miljoen jaar kwam onderlinge seks tussen ezels en zebra’s vaak voor, mét vruchtbare jongen tot gevolg. Dat blijkt uit een DNA-studie naar de stamboom van ezels en zebra’s, die vandaag is gepubliceerd in PNAS (early online). De studie gaat niet alleen over seks tussen zebra’s en ezels, maar is vooral een uitgebreide aanvulling op de genetische kennis van het geslacht Equus. Daartoe behoren het paard, de ezel (3 soorten) en de zebra (3 soorten).

Tot nu toe was er alleen een genetische kaart van het paard en de tamme ezel. Een internationaal team, geleid vanuit het Nationaal Natuurhistorisch Museum van Denemarken, vulde dat aan met alle soorten zebra’s en wilde ezels en de recent uitgestorven quagga. De quagga was een soort steppezebra, maar hij zag er raar uit – hij had alleen strepen op zijn voorste helft. De laatste quagga stierf in 1883 in Artis. De Denen haalden DNA uit haren van een quagga uit een museum in Lyon.

Seks tussen de zebra’s en ezels is de verrassende eerste vondst van de Denen. Niet eerder is gezien dat zoogdiersoorten zo lang en zo vaak met elkaar DNA uitwisselden. Het evolutionaire belang van seks tussen zoogdiersoorten staat in de belangstelling sinds bleek dat moderne mensen, neanderthalers en denisova-mensen in het verleden samen kinderen kregen.

De vondst van genetische uitwisseling tussen ezels en zebra’s (en ezelsoorten onderling) is genetisch gezien nog verrassender. Ezels en zebra’s zijn al twee miljoen jaar van elkaar gescheiden. Dat is langer dan de genoemde mensensoorten (Homo).

Bovendien hebben alle ezels en alle zebra’s verschillende aantallen chromosomen. De gangbare theorie was dat juist door die niet-passende chromosomen twee diersoorten niet samen vruchtbare jongen kunnen krijgen. Dan loopt de celdeling mis. Khumba zal onvruchtbaar zijn, en muilezels en muildieren zijn dat ook – op een enkele uitzondering na.

De wortels van het geslacht Equus liggen in Amerika, maar de voorouders van ezels en zebra’s migreerden naar Afrika en Azië. Ezelsoorten kwamen de afgelopen miljoen jaar wijd verbreid in beide werelddelen voor; de zebrasoorten ontstonden en leefden alleen in Afrika. In Noord-Afrika kwamen ezel en zebra elkaar tegen.