De correspondent: ‘Ik had me voorgenomen: weinig vooroordelen’

Hoe komen de artikelen in NRC Handelsblad over Israël en Palestina tot stand? Derk Walters, net drie maanden correspondent, beschrijft zijn ervaringen.

Het leek een goed idee voor een beginnend correspondent in Israël en Palestina: meegaan met een trip voor journalisten langs wijken die Israël bouwt op Palestijns grondgebied. De organisator was Media Central, een club die zich afficheert als informatiecentrum. Behalve zulke reisjes biedt Media Central onder meer ook werkplekken met een wifi-verbinding aan voor journalisten in West-Jeruzalem.

Klinkt neutraal, ‘Media Central’. Maar met betrekking tot Israël is niets wat het lijkt, en even googelen leerde me dat de club in kwestie verbonden is aan ‘Honest Reporting’ – ook al zo’n neutrale naam. De ondertitel op de website van Honest Reporting geeft al iets meer weg: ‘Defending Israel From Media Bias’. De mensen achter Media Central en Honest Reporting hebben in feite dezelfde missie: er wordt veel te negatief over Israël geschreven, en wij gaan dat rechtzetten.

De reis bevestigde al mijn vermoedens. Een ingehuurde expert vertelde in lange monologen dat Palestina helemaal niet bezet wordt door Israël, en dat Israël dus alle recht heeft om Joodse wijken te bouwen op de Westelijke Jordaanoever. De directeur van Media Central, die herhaaldelijk had gezegd dat hij slechts geïnteresseerd was in de feiten, werd zelfs emotioneel in zijn bijval voor de expert.

Propaganda heb je overal, maar vermoedelijk nergens zo veel als in Israël. Ik had me voorgenomen om met zo min mogelijk vooroordelen naar Israël te verhuizen. Ik kies geen kant, ik registreer. Maar om sommige feiten kun je moeilijk heen. De Verenigde Naties hebben diverse resoluties aangenomen waarin Israël wordt opgeroepen om de bezetting van de Palestijnse gebieden te beëindigen. Dan kun je moeilijk volhouden dat er in het geheel geen sprake is van bezetting.

Uiteraard is de propaganda niet alleen voorbehouden aan het pro-Israël-kamp. Ik heb ook Palestijnen meegemaakt die de feiten in hun voordeel verdraaiden. Neem de man die me vertelde dat Israël hem medische zorg onthield bij zijn arrestatie, terwijl hij een hevige epileptische aanval had. Het bleek dat hij deze in scène had gezet. Of kijk naar Hamas, dat bij hoog en bij laag beweert de meest recente Gaza-oorlog in zijn voordeel te hebben beslecht. Daar denken veel Gazanen, wier huis kapot is geschoten en wier familieleden zijn omgekomen, bepaald anders over.

Sommige propagandisten leggen het er vrij dik bovenop – bijvoorbeeld de mensen van de Israëlische ambassade in Nederland, die lijken te ontkennen dat er een conflict bestaat en willen graag dat correspondenten hun tijd besteden aan de hippe start-upscene in Tel Aviv. Zij weten ook wel dat NRC Handelsblad geen correspondent naar Israël zou sturen vanwege een groep jonge Israëliërs die miljonair hopen te worden vanachter hun laptopjes.

Er zijn ook mensen die zelf niet in de gaten lijken te hebben dat ze er een eenzijdige kijk op de werkelijkheid op nahouden. Zij presenteren bijvoorbeeld nieuwsberichten van uiterst pro-Israëlische of pro-Palestijnse media als ‘bewijs’ dat mijn verslaggeving van geen kanten deugt.

In Israël is alles gepolariseerd, ook de kranten. Zo bevatten de opiniepagina’s van Haaretz vrijwel zonder uitzondering stukken van mensen die tegen de bezetting zijn. Voor Europese begrippen is dat een geaccepteerd standpunt, binnen Israël wordt het beschouwd als ultra-links. In rechtse kringen is de term ‘Haaretz-journalist’ zelfs een regelrecht scheldwoord. Wat je die krant wel moet meegeven, is dat de verslaggeving vrij feitelijk is. Dat kan niet gezegd worden van een medium als israelnationalnews.com, dat Palestijnen qualitate qua bestempelt als terroristen.

Voor buitenlanders is Haaretz een goede nieuwsbron, mede doordat het een Engelstalige editie uitbrengt. Binnen Israël stelt de krant qua verspreiding nauwelijks iets voor. Slechts een op de vijftien Israëliërs krijgt weleens een exemplaar onder ogen.

Vergelijk dat met de grootste krant van Israël, de gratis tabloid Israel HaYom (‘Israël Vandaag’). Ruim een op de drie Israëliërs leest deze krant. Israel HaYom wordt gefinancierd door de Amerikaanse casinomagnaat Sheldon Adelson, een goede vriend en supporter van premier Netanyahu. De mate van gunstige berichtgeving van Israel HaYom over Netanyahu is op z’n minst dubieus te noemen. Zodoende weerspiegelen de krantenoplages de verrechtsing van de Israëlische politiek.

Toch zijn de kranten nog bakens van nuance vergeleken bij de gefortificeerde standpunten die op Twitter doorgaan voor ‘discussie’. Beroepshalve volg ik honderden activisten van beide kanten, en het is best lelijk wat je daar aantreft. Iedereen blijft zodanig hangen in zijn eigen gelijk dat het nauwelijks kan verbazen dat een oplossing van het conflict zo ver weg lijkt.

Ik las ergens de opmerking: als de feiten niet stroken bij hun wereldbeeld, passen activisten niet dat wereldbeeld, maar de feiten aan. Nergens lijkt dit adagium zo op te gaan als in Israël en Palestina.

Ik ben gewaarschuwd.

Derk Walters is sinds drie maanden correspondent Israël en Palestina voor NRC Handelsblad en nrc.next