Column

Onwaarschijnlijke feestelijkheden

Nog maar nauwelijks zijn we bekomen van de feestelijkheden voor 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden in 2014, of het volgende jubileum dient zich aan: 200 jaar Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Dat was de in 1815 door de Europese grootmachten geïnstigeerde hereniging van de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden tot één staat, die in 1830 door de opstand van het ‘muitend Belgenrot’ – een uitdrukking uit die tijd – voortijdig ten einde kwam.

In de Noordelijke noch de Zuidelijke Nederlanden lijkt deze historische episode de gemoederen nu nog bezig te houden. Al direct na 1830 leek aan beide zijden van de – overigens pas in 1839 vastgestelde – grens opluchting te overheersen. De Hollandse elite was blij dat koning Willem I nu tenminste geen rekening meer hoefde te houden met de noodzaak tot protectie van de Waalse industrie en zich weer helemaal kon richten op de belangen van de vrijhandel. En er was natuurlijk ook in brede kring de opluchting, dat het protestantse karakter van de natie weer verzekerd leek.

Dat het in 2015 dus tot grootscheepse feestelijkheden komt, waarbij dan ook nog oud zeer een rol zou kunnen spelen, mag buitengewoon onwaarschijnlijk heten. Waar zouden die ook moeten plaatsvinden? ‘Naatje op de Dam’ – zoals in de volksmond de stenen maagd heette die op het nationale plein de herinnering aan de ‘volksgeest’ ten tijde van de Tiendaagse Veldtocht van 1831 moest warm houden – is al in 1914 afgebroken voor de aanleg van de elektrische tram.

Er is echter één organisatie die zich het komende jubileum wel degelijk aantrekt: het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV). Ik moet bekennen dat ik van deze organisatie – die onderling begrip, samenwerking en kennis tussen Nederlanders en Vlamingen bevordert – nooit gehoord had totdat zij vorige maand in Den Haag een aardig historisch symposium organiseerde. Het ANV brengt ook een reeks lezingen rond ‘VKN 200’ en geeft die vervolgens als cd en boekje uit. Vooraanstaande historici uit Noord en Zuid belichten daarbij het Verenigd Koninkrijk in al zijn facetten: cultureel, literair, politiek. Mijn favoriet is de lezing van Remieg Aerts, die ervoor pleit dat we dit vervlogen land serieuzer gaan nemen.

Zoals bij de meeste mislukte experimenten in de geschiedenis overheerst het beeld dat het Verenigd Koninkrijk bij voorbaat tot mislukken gedoemd was, als een kunstmatig verband tussen in mentaliteit en economisch zeer verschillende territoria. Maar, zo betoogt Aerts, het VKN was zeker niet artificiëler dan veel andere door de grootmachten in 1815 ingerichte staten en ook het verwijt achteraf over gebrek aan democratie houdt geen stand, want democratie was overal in het Europa van de postnapoleontische restauratie een zeldzaamheid. Misschien had het VKN dus best wat kunnen worden. De ondergang ervan werpt wellicht licht op de hedendaagse problemen van de Europese Unie – in veel opzichten immers ook een vereniging van onverenigbaar geachte gebieden, mét een democratisch tekort. Laat het jubeljaar 2015 dus beginnen!