Column

Irrationeel op een voorspelbare manier

Veel van onze beslissingen zijn irrationeel. Daar maken verzekeraars dankbaar gebruik van, schrijft Floor Rusman.

Dat mensen rationele wezens zijn is een mythe. Ik las laatst het vermakelijke boek Predictably Irrational van de gedragseconoom Dan Ariely, die beschrijft op welke manieren wij onszelf een loer draaien. Hij laat zien dat veel van onze beslissingen niet alleen irrationeel zijn, maar ook nog irrationeel op een voorspelbare manier.

Van dit laatste fenomeen maken verzekeraars dankbaar gebruik. Nederlanders staan erom bekend dat ze zich overdreven verzekeren tegen mogelijk onheil. Bijna de helft van de Nederlanders heeft in de afgelopen vijf jaar wel eens overbodige verzekeringen afgesloten, bleek dit jaar uit een onderzoek van verzekeringssite.nl. Denk bijvoorbeeld aan de brillenpolis, de mobieltjesverzekering en een verlengde garantie voor de wasmachine.

Irrationele keuzes worden ook gemaakt bij het afsluiten van de zorgverzekering. Vorig jaar koos 46 procent van de Nederlanders voor een tandartsverzekering. Dat lijkt misschien logisch: je weet maar nooit of je ineens dringend een vierdubbele wortelkanaalbehandeling nodig hebt. En wat is nou 12,75 euro per maand?

Maar laten we het eens rationeel benaderen. Die extra verzekering kost 153 euro per jaar; dan ben je tot 250 euro verzekerd. Alle kosten daarboven moet je zelf betalen. En als je kosten lager zijn dan 153 euro, ben je niet voordeliger uit met een verzekering. Een periodieke controle plus het vullen van een gaatje kosten bijvoorbeeld samen minder dan 153 euro.

Ander voorbeeld: het eigen risico. Het standaard eigen risico is het komende jaar 375 euro. Wie een maximaal eigen risico (van 875 euro) neemt, is per maand gemiddeld 20 euro minder kwijt.

Nu denk je misschien: dat durf ik niet aan, want met een maximaal eigen risico mag mij niets overkomen! Maar dit klopt niet. Bij mijn zorgverzekering bespaar ik jaarlijks 245 euro aan premie doordat ik mijn eigen risico maximaal heb verhoogd. Dit betekent dat ik, wanneer mijn zorgkosten onder de 620 euro blijven, goedkoper uit ben dan iemand zonder verhoogd eigen risico: diegene betaalt immers 375 euro eigen risico plus 245 euro extra premie. In het ergste geval, wanneer mijn zorgkosten ineens 875 euro of hoger blijken te zijn, betaal ik 255 euro meer dan de risicomijdende verzekerde. Maar de kans dat dat gebeurt is voor mij, een gezonde jongere, zeer klein. En dan nog: 255 euro is geen onoverkomelijk hoog bedrag.

Hoe logisch deze redenering ook is, toch koos vorig jaar slechts 11 procent van de verzekerden voor deze optie. Nu zullen veel Nederlanders meer zorg nodig hebben dan ik, maar binnen de groep van 89 procent moeten ook veel mensen zijn die een irrationele keuze maken. Ze overschatten risico’s, ze maken de rekensom niet, of ze betalen liever een klein bedrag per maand dan (misschien) een groter bedrag aan het einde van het jaar.

Denk hier eens over na: hoe rationeel ben jij als je je zorgverzekering kiest?