Traumaverwerking in IDFA-winnaars

Films over de verwerking van oorlogstrauma’s in Irak en Tsjetsjenië wonnen de belangrijkste prijzen op IDFA.

Oorlogstrauma’s vielen in de prijzen bij het 27ste Internationale Documentairefestival Amsterdam. De hoofdprijs voor de beste lange documentaire ging gisteravond in het Compagnietheater naar Of Men and War, een groepsportret van Amerikaanse Irak-veteranen in therapie voor posttraumatische stress. Russische traumaverwerking was er in Kamchatka – The Cure for Hatred, die de IDFA-prijs voor beste middellange documentaire won: een oorlogsreporter die gemoedsrust zoekt op een eiland rond de Poolcirkel.

Hoewel IDFA dit hele weekeind nog doorgaat, zal het bezoekersaantal volgens de huidige prognoses met 15.000 stijgen tot 250.000. Het was te merken: filmvoorstellingen om maandagochtend elf uur waren vaak al uitverkocht. Zo nadert IDFA met rasse schreden de omvang van Rotterdam, nog altijd Nederlandse grootste filmfestival.

IDFA kende dit jaar een prima competitie, zeker gezien de toenemende concurrentie van reguliere filmfestivals die steeds meer documentaires vertonen. Zo won in 2013 de documentaire Sacro Gra de Gouden Leeuw van Venetië en viel The Look of Silence van Joshua Oppenheimer daar dit jaar in de prijzen, het slot van een tweeluik over de Indonesische massamoord op vermeende communisten in 1965. Zo'n sieraad lijkt buiten bereik van IDFA, al was Oppenheimer dit jaar wel juryvoorzitter in Amsterdam.

Voor winnaar Of Men and War, die overigens in mei al in Cannes te zien was, trok filmmaker Becue-Renard jaren uit. Het is een ouderwets sobere ‘fly on the wall’-documentaire die geduldig afwacht, net als therapeut Fred Gusman, zelf een Vietnamveteraan. Zijn en ons geduld – Of Men and War duurt bijna tweeënhalf uur – wordt ruim beloond als we die boze, grote bruten met spiegelbrillen ineen zien schrompelen bij hartverscheurende bekentenissen. Zoals van de militair die met zijn laars een Iraakse deur intrapte, net toen dat kleine achtjarige meisjes open deed.

Deze verbale, emotionele traumaverwerking is in Rusland een onhaalbare luxe: daar is de Russische tv-journalist Nemisjev, die in Kamchatka – The Cure for Hatred naar een ver eiland vlucht en zich beperkt tot een grom en een aai naar zijn vrouw Sveta en een ongenaakbare selfie op zijn tijd. Hoe hij zich ook probeert te verliezen in zee, zalm en zeehonden, hij draagt de oorlog in Tsjetsjenië met zich mee. Hij moet terug, naar Moskou en naar het front, dat nu in Syrië ligt. Centjes verdienen.

Oppenheimers Look of Silence greep net naast de Publieksprijs van IDFA, na een nek-aan-nek race met Naziha’s Spring van de Nederlands-Koerdische filmmaker Gulsah Dogan. Zij volgt de Marokkaanse moeder Naziha, wier negen zonen een ware plaag vormden voor de buurt. Een dappere vrouw, die eerst haar dertig jaar oudere, criminele ploert van een echtgenoot uit huis werkte en daarna, tot afschuw van haar omgeving, hulpverlening inschakelde om haar in een ‘terroristisch opvoedingskamp’ verloederde zonen wat in het gareel te krijgen. Schande op schande dus, en dan ook nog een cameraploeg over de vloer om de vuile was buiten te hangen. Een interessante film, en dicht bij huis.