Soms wordt het gras op een foto opeens langer, mag dat?

Buigt Marine Le Pen, de leider van het Front National, nu naar links of rechts? Geen bijzaak, in haar geval. In de krant van afgelopen maandag keek ze van links naar rechts op de pagina, recht naar een andere foto, van Vladimir Poetin (Moskou leent aan Le Pen, 24 november). Maar hé, op de oorspronkelijke foto die het persbureau AFP aanleverde, kijkt de politica van rechts naar links – en dat ziet er toch net anders uit.

Voorbeeldje van een foto die de redactie liet ‘spiegelen’. Anders keek ze Poetin niet in de ogen, maar de pagina uit.

Dat is een trucje dat al zo oud is als de weg naar Rome – om te voorkomen dat mensen op een foto de pagina uit kijken , of de krant uit lopen. Even aan de fotodienst vragen: ‘spiegelen a.u.b’.

Maar het blijft.. nou ja, een gespiegelde werkelijkheid.

Le Pen glipte er kennelijk doorheen. Want zowel de art director van de krant, Christine Schille, als de chef fotoredactie, Evert Hermans, vinden dat ‘spiegelen’ te ver gaat: dan moet de krant maar een foto zoeken waarop Le Pen wél meteen de goede kant op kijkt.

Dat vind ik ook. Het brengt me op een bredere vraag, waar lezers de afgelopen weken vaker over mailden: zit NRC Handelsblad soms te photoshoppen?

Aan de vooravond van de nationale MH17-herdenking plaatste de zaterdagkrant een foto op de voorpagina van zes gedenkstenen met portretten van slachtoffers uit het Brabantse dorp Neerkant. Binnenin nog meer foto’s, van dezelfde gedenkstenen, maar: met opeens veel kleinere portretfoto’s. Hoe kan dat?

De foto op de voorpagina, legt de fotoredactie uit, kwam van het bureau Hollandse Hoogte, en was gemaakt in augustus, bij een eerdere herdenkingsdienst. De gedenkstenen waren toen niet af, ornamenten nog niet toegevoegd. En er hingen andere, grotere foto’s van het omgekomen gezin. De foto binnenin, van fotografe Ans Brys, was onlangs gemaakt voor het artikel (Voor en door ons dorp, 8 november). De gedenkstenen waren toen compleet af, voorzien van ornamenten – en kleinere foto’s.

Om verwarring te voorkomen had de krant dus beter een bijschrift kunnen maken met uitleg, zegt de chef van de zaterdagkrant. Maar helaas, het verschil tussen de zomer- en herfstfoto was de redactie niet opgevallen. De foto op de voorpagina had, zoals gebruikelijk op zaterdag, helemaal geen bijschrift.

Dit was dus géén photoshoppen.

Maar gebeurt dat helemaal niet?

Aan beeldbewerking doet de krant wel – volop, zelfs. Maar, zegt art director Schille: dat mag alleen bij zogenaamde ‘illustratieve foto’s’, niet bij nieuwsfoto’s. De nieuwswaarde van een foto mag niet worden aangetast. Illustratieve foto’s zijn beelden, meestal uit voorraad geleverd door fotobureaus, die worden gebruikt als achtergrond bij een verhaal; vaak staat er bijvoorbeeld een grafiek of andere informatie in gemonteerd.

Zoals deze: een paginagroot beeld achter een verhaal over containers (De container is uitvinding van de eeuw, 11 oktober). Maar, schreef een oplettende lezer, op die foto, over twee pagina’s, keerden dezelfde containers herhaaldelijk terug. Een witte container met een specifiek patroon van roestvlekken stond er wel tien keer op (vijf keer gespiegeld).

Inderdaad. In dit beeld was een aantal containers ‘gedupliceerd’. Alleen, dat gebeurde dan weer niet op de krant. Het werd zo aangeleverd door het fotobureau. Het repeterende patroon was de redactie niet opgevallen.

Beeld is in de krant sterk opgerukt, en van karakter veranderd: het is gevarieerder, groter, gedurfder, soms extremer. Foto’s worden niet alleen maar informatief gebruikt (zoals nieuwsfoto’s) maar ook steeds vaker illustratief, om een pagina aantrekkelijker vorm te geven. Dat leidt tot beeldbewerking: niet alleen aangesneden foto’s, maar ook kleine en grote portretten die uit hun achtergrond worden gelicht, foto’s die in tweeën worden geknipt of samengevoegd, of verticaal over de hele pagina lopen.

Zulke beeldbewerking is schering en inslag in tijdschriften. In de krant moet het dan in de regel wel worden vermeld. Let u op de kleine lettertjes naast een foto, die melden ‘fotobewerking NRC’.

Maar het is, zegt ook de art director, een grens die goed moet worden bewaakt.

Wat de krant óók doet, en niet altijd met vermelding erbij, is beeld bewerken om een foto ‘passend’ te maken. Bij een Mexicaans echtpaar op de pagina Buitenland (Keizerlijk paar heeft wat uit te leggen, 5 november), was onlangs de lege ruimte boven hun hoofden opgerekt om plaats te maken voor twee citaten.

Dat kan ook met gras. Op een spread op de pagina Sport, alweer langer geleden, was de grasmat waarop een voetballer zijn kunsten vertoonde een paar centimeter verder uitgerold dan op de oorspronkelijke foto, tot bovenaan de pagina (Slimme killer en meisjesidool – daar zit geld in, 3 september 2013).

Recenter was, ook bij een sportfoto, een hinderlijk statief verdwenen tussen de WK-schakers Vishy Anand en Magnus Carlsen (Anand mist wat Carlsen wél heeft: zelfvertrouwen, 10 november).

Kan dat? Op de fotoredactie is daar discussie over. Aan nieuwsfoto’s mag niet worden gerommeld, dat staat vast. Maar waar was dat statief dan gebleven?

Het is niet ‘weggeshopt’, begrijp ik. De twee schakers zijn ‘vrijstaand gemaakt’ door ze uit hun achtergrond te snijden, en hebben een nieuwe achtergrond gekregen – zonder statief. Knippen en plakken dus, niet wegpoetsen.

Maar ja, er kwam ook al eens een verzoek langs om een stopcontact weg te halen uit een foto – wat door de fotoredactie terecht werd geweigerd.

Dus: de krant moet de grens scherp blijven trekken. Dat vinden de art director en de chef fotoredactie – en ik onderstreep het maar. Het hellende vlak dreigt. Schrikbeeld: de beroemde foto van Lenin in Petersburg, waarop zijn spreekgestoelte opeens groter werd omdat de in ongenade gevallen Trotski uit de foto was weggesneden.

In elk geval moet het erbij staan wanneer beeld door de redactie is bewerkt. Al gaat het maar om gras of lucht.