Column

Geld voor niks en de kipjes zijn gratis

Jean Claude Juncker, president van de Europese Commissie, moest deze week een investeringsplan zien te presenteren dat inmiddels al lijkt omgedoopt tot ‘De Grote Europese Goocheltruc’. In het plan wordt enthousiast gerept over het gebruik van ‘innovatieve financiële instrumenten’ die de hefboom (leverage) van het fonds nog verder vergroten. De financiële crisis lijkt vergeten.

Junckers investeringsfonds bevat 315 miljard euro. Maar, hou je vast, dat geld kost de EU niks extra. De lidstaten niet, en de Europese instellingen in Brussel ook niet. Huh? Hoe kan dat nou? De EU gaat voor een klein bedragje (21 miljard euro) garant staan en dan stroomt het geld vanzelf binnen! Van investeerders! Want die bulken van het geld!

Je maakt geld uit niks en houdt er een voor burgers lekker te verteren verhaal bij. Europa gaat investeren in de economie, in één Europa, en alles komt goed, mensen. Echt. Burgertjes tevreden (1,3 miljoen banen erbij). Economen de mond gesnoerd. En zuinige EU-landen kost het niks! Dat is nog eens een briljante win-win-win-situatie. Geen wonder dat het plan-Juncker inmiddels door velen met hoon is onthaald. Het klinkt te mooi om waar te kunnen zijn.

Mij is Junckers fonds nog te vaag voor een definitief oordeel. De gepubliceerde documenten geven geen antwoord op de cruciale vraag hoe het risico van de investeringen wordt verdeeld tussen de Europese belastingbetaler en de private investeerders. De Europese Investeringsbank EIB bezweert dat het kan, met zo weinig overheidsgeld zo veel kapitaal ophalen. Sterker nog, de EIB bezweert het de afgelopen jaren al eens succesvol te hebben gedaan voor een totaalbedrag van 180 miljard euro.

Vergeef me als ik er weinig van verwacht. Sinds Prinsjesdag vorig jaar probeert het Nederlandse kabinet ook iets dergelijks op te zetten met een Nationale Hypotheek Instelling en een Nationaal Investerings Instituut. Daar zat toen eenzelfde redenering achter als die van Juncker. We moeten investeren om de economie weer op de been te helpen. Ik heb er nog steeds geen resultaten van gezien.

Stel dat Junckers goocheltruc wél werkt, zal het de Europese economie echt helpen? 315 miljard euro is in vergelijking met de economie een schijntje. Bovendien is de grote vraag: zet dit investeerders aan tot extra investeringen, of verschuiven ze hun investeringen naar dit mogelijk rendabelere project? Met dat laatste schiet de Europese economie niks op. En dan heb ik het nog niet eens gehad over het risico dat de investeringsbeslissingen genomen worden op basis van politieke overwegingen, niet economische.

Ik ben bang dat we te maken hebben met een financiële fopspeen, niet met een doorbraak in het crisisbeleid. Ik dacht aan een van de leukste nummers uit de jaren tachtig (ja, ik beken: ik ben een tiener van the eighties), van de Dire Straits. Beste zin:You get your money for nothing and your chicks for free. Tijdens het schrijven van deze column heb ik ’m twintig keer beluisterd en geloof me: het helpt.