Juncker: geld voor niks en de hoon is gratis

Na alle kritiek op het gegoochel op de financiële markten, beleef ik er een satanisch genoegen aan dat politici tegenwoordig ook gebruikmaken van financiële trucage. Gretig en zonder enige schroom.

Ik ben opgeleid in financiële slimmigheidjes tijdens mijn studie. Bij sommige vakken kregen we de opdracht nieuwe financiële instrumenten te bedenken. Mijn groepje construeerde een obligatielening voor de Aziatische ontwikkelingsbank waarvan de rente afhankelijk zou zijn van de economische groei van Aziatische landen. Lage groei = weinig rente: gat in de markt, dachten wij. Goed voor die landen ook.

Het heeft mij geleerd dat met financiële innovatie niet per definitie iets mis is. Als je je niet laat bedotten door oplichters uiteraard, maar dat geldt voor alles in het leven. Ik had daarom weinig begrip voor de, ook in politieke kringen, veelgehoorde conclusie na de financiële crisis dat ingewikkelde financiële instrumenten een bedreiging zijn voor de mensheid in het algemeen en de economie in het bijzonder.

Vandaar mijn satanische genoegen om een man als Jean Claude Juncker, president van de Europese Commissie, deze week een investeringsplan te zien presenteren dat inmiddels al lijkt omgedoopt tot ‘De Grote Europese Goocheltruc’. In het plan wordt enthousiast gerept over het gebruik van ‘innovatieve financiële instrumenten’ die de hefboom (leverage) van het fonds nog verder vergroten. De financiële crisis lijkt vergeten.

Junckers investeringsfonds bevat 315 miljard euro. Maar, hou je vast, dat geld kost de EU niks extra. De lidstaten niet, en de Europese instellingen in Brussel ook niet. Huh? Hoe kan dat nou? De EU gaat voor een klein bedragje (21 miljard euro) garant staan en dan stroomt het geld vanzelf binnen! Van investeerders! Want die bulken van het geld!

Je maakt geld uit niks en houdt er een voor burgers lekker te verteren verhaal bij. Europa gaat investeren in de economie, in één Europa, en alles komt goed, mensen. Echt. Burgertjes tevreden (1,3 miljoen banen erbij). Economen die schreeuwen om overheidsinvesteringen de mond gesnoerd. En zuinige EU-landen kost het niks. Dat is nog eens een briljante win-win-win-situatie. Geen wonder dat het plan-Juncker inmiddels door velen met hoon is onthaald. Het klinkt te mooi om waar te kunnen zijn.

Mij is Junckers fonds nog te vaag voor een definitief oordeel. De gepubliceerde documenten geven geen antwoord op de cruciale vraag hoe het risico van de investeringen wordt verdeeld tussen belastingbetalers en private investeerders. De Europese Investeringsbank EIB bezweert dat het kan, met zo weinig overheidsgeld zoveel kapitaal ophalen. Sterker nog, de EIB bezweert het de afgelopen jaren al eens succesvol te hebben gedaan voor een totaalbedrag van 180 miljard euro.

Vergeef me als ik er weinig van verwacht. Sinds Prinsjesdag vorig jaar probeert het Nederlandse kabinet ook iets dergelijks op te zetten met een Nationale Hypotheek Instelling en een Nationaal Investeringsinstituut. Daar zat toen eenzelfde redenering achter als die van Juncker. Ik heb er nog steeds geen resultaten van gezien.

Stel dat Junckers goocheltruc wél werkt, zal het de Europese economie helpen? 315 miljard euro is in vergelijking met de economie een schijntje. Bovendien is de vraag: zet dit investeerders aan tot extra investeringen, of verschuiven ze hun investeringen naar dit project? Met dat laatste schiet de Europese economie niks op. En er is nog het risico dat de investeringsbeslissingen genomen worden op basis van politieke overwegingen, niet economische.

Ik ben bang dat we te maken hebben met een fopspeen, niet met een doorbraak in het crisisbeleid.