Hoog spel van het oliekartel

Zeven gevolgen van de lage olieprijs

Het besluit van de OPEC om de productie niet te beperken, duwt de olieprijs verder omlaag. Het oliekartel wil daarmee de Amerikaanse nieuwkomers met hun schalie-olie wegconcurreren. Maar wat zijn de gevolgen?

Tussen OPEC-landen zal de spanning oplopen

Het besluit om de productie niet te beperken, komt uit de koker van Saoedi-Arabië, veruit de grootste producent binnen de OPEC. Maar de lagere olieprijs die daarvan het gevolg is, is zeker niet in het belang van de meeste lidstaten van het oliekartel. Het merendeel baseert zijn begroting op een olieprijs die ver boven de 100 dollar per vat ligt. Verslaggevers zagen de olieminister van Venezuela donderdag teleurgesteld het gebouw van de OPEC in Wenen verlaten. Nigeria heeft begin deze week als reactie op de dalende olieprijs zijn munt, de naira, met bijna 10 procent laten devalueren. De landen zijn voor nu akkoord gegaan met de Saoedische koers, maar naarmate de schatkisten leger raken, zullen de spanningen oplopen.

Het gat in de begroting van Rusland wordt steeds groter

Rusland, geen OPEC-lid, maar na de Verenigde Staten wel de grootste olieproducent ter wereld, haalt driekwart van zijn exportinkomsten uit olie en gas. De dalende olieprijs heeft de Russische regering recentelijk al twee keer gedwongen om de begroting voor 2015 bij te stellen. Aanvankelijk had het land gerekend op een olieprijs van 105 dollar per vat. Vervolgens van 100 dollar per vat. Vrijdag zei minister Oeljoekajev van Economische Zaken dat de verwachtingen opnieuw worden bijgesteld. Minister Siloeanov van Financiën noemde eerder deze week een bedrag van 80 tot 90 dollar voor de middellange termijn. Al met al een fors gat in de begroting van Rusland, dat ook verdere economische schade oploopt door de Westerse sancties, al heeft het land een forse financiële buffer opgebouwd. Siloeanov noemde deze week een verlies van 100 miljard dollar per jaar. Overigens worden de gevolgen van de dalende olieprijs in Rusland voor een deel gecompenseerd door de eveneens sterk dalende waarde van de roebel ten opzichte van de dollar.

Pas later zekerheid over gevolgen voor de gasprijs

Ook voor de gasprijs blijft de lagere olieprijs niet zonder gevolgen. In het verleden was de gasprijs direct aan de olieprijs gekoppeld. Dat is allang niet meer het geval. Veel gas wordt op de beurs verkocht tegen dagprijzen. Maar voor een deel is er nog wel degelijk een verband tussen de olie- en de gasprijs. Op termijn zal ook de gasprijs naar beneden gaan. Dat zit zo: een groot deel van het gas uit bijvoorbeeld Rusland, wordt verkocht op basis van langetermijncontracten, die weer deels aan de olieprijs gekoppeld zijn. Die zijn afgesloten in een tijd dat de olieprijs nog boven de 100 dollar lag. Pas als die contracten aflopen zal duidelijk worden of de gasprijs daalt. de consument merkt dat volgens de Consuwijzer van toezichthouder ACM pas na een halfjaar. Als het weer voorjaar wordt dus.

Aan de pomp daalt de prijs voor benzine

Aan de pomp is in Nederland inmiddels wel te merken dat de olieprijs scherp daalt. Kostte een liter Euro 95 in juli nog gemiddeld 1,77 euro, nu is dat 1,63, zo heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek berekend. Ook de industrie die olie als grondstof gebruikt, zoals de petrochemie, heeft baat bij een lagere olieprijs.

Lage inflatie dempt effect goedkope olie wereldeconomie

Op zichzelf heeft de wereldeconomie baat bij een lagere olieprijs. De vuistregel is dat iedere verlaging met 10 dollar een economische groei van 0,3 procent oplevert. Maar dat kan alleen als de inflatie meebeweegt, en dat is nu in Europa en Japan zeker niet het geval. Analisten vrezen dat de lagere olieprijs gaat drukken op de inflatie. Eurostat, het Europese agentschap voor statistiek, maakte vrijdag bekend dat de inflatie in de eurozone mede dankzij de olieprijs slechts 0,3 procent bedraagt. Het laagste inflatiecijfer in vijf jaar.

Blijvend lage prijs drukt winst van olie- en gasbedrijven

De grote oliebedrijven lijken op het eerste gezicht de grote verliezers van de lage prijzen. Hun aandelen zakten de afgelopen dagen met de olieprijs mee. Beleggers maken zich zorgen of het tegen zulke lage prijzen nog loont om olie te winnen. Een olieprijs die blijvend onder de 70 dollar blijft zou de winst van bijvoorbeeld Shell flink drukken. Het bedrijf gaat namelijk bij zijn toekomstplannen uit van een ondergrens van 70 dollar. De vraag is dan ook vooral hoe lang de lage olieprijs aanhoudt. Verschillende analisten verwachten dat de prijs binnen een jaar of twee weer omhoog gaat. Het Internationale Energieagentschap (IEA) voorspelt dat de vraag naar olie de komende jaren alleen maar toeneemt, doordat de opkomende economieën zich steeds verder ontwikkelen.

Overaanbod van olie kan ook nog omslaan in een tekort

De grote vraag is daarom hoe groot het olie-aanbod de komende tijd zal zijn. De OPEC wil het houden bij 30 miljoen vaten per dag, maar produceert nu feitelijk al iets meer. Daarbij komt de productie uit Rusland, dat niet alleen door moet produceren om zijn schatkist te vullen, maar bovendien nauwelijks opslagcapaciteit heeft voor opgepompte olie. Ook de productie in de Verenigde Staten gaat door. De afgelopen jaren hebben tientallen grote ondernemers zich daar gestort op de productie van olie en gas uit schaliegesteente en teerzanden (die laatste met name in Canada). De fracking-techniek die daarbij gebruikt wordt is kostbaar, en de hoeveelheid olie of gas die per put geproduceerd kan worden is beperkt. De schaliecowboys in de VS zullen de productie onmiddellijk staken zodra die niet meer loont. Dat is ook waar Saoedi-Arabië op uit is. Maar met zoveel verschillende spelers is de uitkomst van het oliespel niet zeker. De mogelijkheid van een forse stijging van de olieprijs doordat er plotseling een tekort blijkt, is zeker niet denkbeeldig.