De held van Denemarken

Volgende week tref ik Lars Kolind. Ik verheug me erop. Kolind is een Deense ondernemer en schrijver die samen met consultant Jacob Bøtter het boek Unboss schreef. Kolind is een ware held in Denemarken. Hij redde in de jarennegentig gehoorapparatenproducent Oticon van de ondergang en was daarna betrokken bij bedrijven als Grundfos en Lego.

Volgend Kolind (en Bøtter) zit het zo: tijdens de industriële revolutie werd fabrieksmatige, efficiënte productie belangrijker dan creatief ambachtelijk werk. En met name door de ideeën van mensen als Frederick Taylor, de grondlegger van ‘scientific management’, werd het denkwerk gescheiden van het handwerk en namen managers de macht over. Medewerkers kregen vaste taakomschrijvingen, een vaste plaats in een hiërarchische structuur en een vaste baas die hun werk plande en hun prestaties in de gaten hield. En dat is – volgens de auteurs van Unboss – nog steeds hoe het er aan toegaat in de meeste bedrijven.

Maar in de nieuwe wereldeconomie die steeds meer draait om kennis, maatwerk en dienstverlening, werken de ideeën van Taylor niet meer. Volgens Kolind en Bøtter hebben vaste werktijden, vaste werkplekken en vaste procedures hun langste tijd gehad. De toekomst is aan organisaties als Wikipedia, waar netwerken van intrinsiek gemotiveerde mensen creatief samenwerken aan een gemeenschappelijk doel.

Kolind en Bøtter zijn niet de eersten en vast ook niet de laatsten die dit betogen. Er zijn inmiddels talloze boeken verschenen rond dit thema. En in veel organisaties voelen zowel medewerkers als managers frustratie over ouderwetse, piramidale structuren en vertragende bureaucratische procedures. Waarom, vragen ze zich af, kunnen wij niet werken zoals Google, Apple en Lego, of zoals Lars Kolind?

Ja, waarom eigenlijk niet? Omdat de meeste consumenten, wereldwijd, nog steeds heel tevreden zijn met de ouderwetse industriële aanpak. Taylors ideeën leidden tot massaproductie met een stabiele kwaliteit en een lage prijs. Daardoor zijn er nu wereldwijd ruim 1,5 miljard smartphones in omloop en bijna 6 miljard legoblokjes.

Misschien dat de hoogopgeleide kenniswerkers op het hoofdkantoor van Apple in Cupertino en van Lego in Billund, die zich bezighouden met onderzoek & ontwikkeling, marketing en financiën, volledig unbossed kunnen werken. In de Applefabrieken in China en de Legofabrieken in Tsjechië, Hongarije en Mexico heerst de efficiency van Taylor.

Daarnaast bevat Unboss een verontrustend element. Een verontrustend element dat je momenteel in veel businessboeken aantreft. Kolind en Bøtter betogen pagina na pagina dat ‘purpose’ belangrijker is dan ‘profit’. Het gaat vooral om het ‘waarom’ van je business.

Maar als je de vraag stelt naar de reden hiervan, wáárom de waarom-vraag het belangrijkst is, dan luidt het antwoord letterlijk: niet uit idealisme, maar omdat dit nu eenmaal beter werkt. Omdat mensen dan meer gemotiveerd zijn. Omdat ze dan zelfs bereid zijn om gratis voor je te werken. En dat is goed voor je concurrentiepositie.

Dus, eh, wacht even. Eigenlijk zeggen de Unboss-auteurs: het gaat niet om winst, het gaat om een hoger doel. Want als mensen geloven dat ze voor een hoger doel werken, dan leidt dat uiteindelijk tot meer winst.

Dat is in het meest gunstige geval een simplistische cirkelredenering. En voor wie wat minder sympathie voelt voor Kolind dan ik, klinkt het naar cynisch pragmatisme vermomd als idealisme.

Ik mag Kolind volgende week enkele kritische vragen stellen. Ik hoop dat hij een paar minuutjes heeft.