Niet meer eindeloos uren schrijven

Advocaten moeten inventiever werken, nu meer cliënten een eindprijs willen afspreken – geen onverwacht hoge rekening meer.

De advocatenkantoren Houthoff Buruma (links) en De Brauw (rechts) op de Zuidas in Amsterdam. Sommige kantoren zijn bij vaste prijsafspraken twee keer zoveel uren kwijt dan ze betaald krijgen. Foto Olivier Middendorp

Heel soms doet het uurtarief van een advocaat er niet toe. Als een bedrijf écht in moeilijkheden zit. Er komt bijvoorbeeld fraude aan het licht. Of er dreigt een vijandige overname. Bet-the-company noemen advocaten zaken waarin het voortbestaan op het spel staat. Een bedrijf heeft dan wel andere prioriteiten dan advocatenkosten.

Voor minder levensbedreigende klussen vinden bedrijven de prijs wel belangrijk. Steeds vaker willen ze zelfs niet meer per uur betalen, maar van tevoren een vast bedrag afspreken, een fixed fee.

Dat blijkt uit een rondgang langs de bestuursvoorzitters van de zes grootste advocatenkantoren op en rond de Zuidas, het financiële hart in Amsterdam. Bij die kantoren werken in totaal bijna 1.400 advocaten. Kwantificeren van de toenemende vraag naar fixed fees vinden de bestuurders moeilijk. Maar: „De belangstelling neemt toe”, zegt Martijn Snoep van De Brauw. „We zien het meer en meer”, zegt Erik Geerling van NautaDutilh

De concurrentie is toegenomen en hun cliënten zijn prijsbewuster geworden. De juridische elite van Nederland past zijn regels dus aan. Ongebreideld uren schrijven is er niet meer bij.

De vaste prijsafspraken waaieren uit naar alle typen werk. Ook naar rechtszaken. „De procesrechtspecialisten zeiden altijd: van ons werk is van tevoren geen inschatting te maken”, zegt Willem Jarigsma van Loyens & Loeff. „Dat blijkt nu toch vaak wel te kunnen.” Voor transacties – overnames bijvoorbeeld – zijn vaste prijzen al langer gebruikelijk.

Bedrijven willen niet meer verrast worden door de rekening. Met name grote beursgenoteerde bedrijven en banken eisen zekerheid vooraf, zegt Walter van Overbeek van Houthoff Buruma. Sophisticated buyers noemt hij die. Zulke cliënten willen „in toenemende mate” een vaste prijs afspreken.

Weinig grote bedrijven willen praten over hoe ze hun advocaten betalen. Heineken wil dat wel. „Fixed fees houden de advocatuur scherp”, zegt hoofd juridische zaken Steven van Maasakker. Het voordeel is de „duidelijkheid vooraf”. Het traditionele urenmodel vindt hij „achterhaald”.

In een Rolls-Royce rijden

Voor de advocaten is het de kunst voordelig te zijn zonder in te leveren. Zij perken het risico in door ‘aannames’ af te spreken over de hoeveelheid werk. „Stel: bij een overname is er een onvoorzien probleem met de kartelautoriteiten”, zegt Arnold Croiset van Uchelen van Allen & Overy. „Als dat veel tijd kost en niet in de aannames was opgenomen, wordt de afspraak over de prijs tussentijds gewijzigd.”

Het mogen dan advocaten zijn, zó precies zijn die aannames ook weer niet altijd geformuleerd. „Er is een grijs gebied”, zegt Derk Lemstra van Stibbe. „Soms gaan we er significant overheen, maar moeten we concluderen dat we het gewoon verkeerd hebben ingeschat.”

Ruziën over de rekening doen advocaten niet, zeggen ze. Vinden ze niet chic. Bovendien moet een grote klant wel weer bij ze terugkomen. „Als de cliënt echt niet wil betalen, betaalt die niet”, zegt Snoep van De Brauw. Soms nemen de kantoren dus hun verlies. De grootste uitschieters? Bij Loyens & Loeff gebeurt het wel eens dat de advocaten „twee keer zoveel tijd kwijt zijn”. Ook bij Allen & Overy zijn de advocaten incidenteel „het dubbele aantal uren” kwijt. En „een kwart eroverheen” komt voor bij De Brauw.

Soms zijn de advocaten ook sneller klaar dan ze hadden ingeschat. De kantoren weten precies hoe vaak ze boven of onder budget zitten. Per tijdslot van zes minuten houden ze bij wat ze doen, ook als ze niet per uur declareren. Voor de eigen statistieken.

Maar die cijfers houden ze geheim – net als hun uurtarieven, waarvan wel bekend is dat die in de honderden euro’s lopen. Samen maken de voor dit artikel benaderde kantoren een jaaromzet van zo’n 750 miljoen euro (de omzet van Allen & Overy zit daar niet bij, dat Britse kantoor publiceert alleen de wereldwijde omzet).

Gaan ze er harder van werken, van zo’n vaste prijsafspraak? „Iedereen zal het ontkennen, maar je wordt er uiteindelijk efficiënter van”, zegt Willem Jarigsma van Loyens & Loeff. De anderen willen dat inderdaad niet met zoveel woorden zeggen. Die benadrukken dat ze altijd efficiënt werken en het bovendien te druk hebben om te lummelen.

Vaste prijsafspraken leiden wel tot een „andere aanpak”, zegt Walter van Overbeek van Houthoff Buruma, die groot voorstander is van fixed fees. Niet elke cliënt „wil altijd in een Rolls-Royce rijden”. Dat betekent: dat zijn advocaat álles tot op de bodem uitzoekt, elk zijpad inslaat, elke mogelijkheid uitsluit. „In een zaak van leven of dood kun je niets aan het toeval overlaten”, zegt Van Overbeek. Maar in andere zaken kan een advocaat meer „lef” hebben. „Moet ik echt alles uitzoeken? Of zijn er slimmere manieren?”

Geleerden versus commerciëlen

Het merendeel van hun omzet maken advocatenkantoren nog altijd op basis van de ouderwetse billable hours, zeggen ze. Sommige cliënten zijn ook niet van plan daar vanaf te stappen.

„Wij laten advocaten gewoon uren declareren”, zegt hoofd juridische zaken Wim Kokkedee van supermarktconcern Ahold. Hij heeft de indruk dat advocaten bij vaste prijsafspraken qua prijs „aan de bovenkant gaan zitten” en bovendien „escapes inbouwen”, waardoor hij er weinig voordelen in ziet.

Maar er zijn dus genoeg cliënten die wel voordelen zien. De advocatenkantoren verwachten dan ook dat de vraag naar vaste prijsafspraken verder zal stijgen. „Het is beslist een trend die niet meer te keren is”, zegt Erik Geerling van NautaDutilh.

Niet alle advocaten zijn daar gelukkig mee. „De geleerden”, is de geuzennaam die Jarigsma van Loyens & Loeff die groep geeft. „Die komen in de problemen als ze dagen in de bibliotheek doorbrengen en dat niet met de client hebben afgesproken.” Daar krijgen ze dan immers niet voor betaald. De andere groep, waartoe Jarigsma zichzelf rekent, bestaat uit de „commerciëlen”. Die houden wel van fixed fees. „Er is die druk: ik moet binnen budget werken. Maar ik moet het ook waarmaken. Dat is leuk.”