Eerste stappen naar losse federatie op Britse eiland

Geen onafhankelijkheid, maar wel meer bevoegdheden voor Schotland. Gisteren kwamen de eerste voorstellen op tafel.

De unie is dood, leve een losse federatie op het Britse eiland. Zo kan het gisteren gepubliceerde voorstel worden opgevat over welke bevoegdheden Schotland krijgt. Lord Smith of Kelvin, die een partijoverstijgende commissie voorzat, suggereert dat het Schotse parlement een deel van de tarieven voor de inkomstenbelasting moet kunnen vaststellen.

‘Holyrood’, het Schotse parlement, zou verder onder meer een deel van het bijstandsbudget moeten kunnen toewijzen, zelf op de financiële markten moeten kunnen lenen, de macht moeten hebben 16- en 17-jarigen stemrecht te geven, en licenties voor de winning van gas en olie in Schotse (zee)bodem moeten kunnen uitgeven.

Daarmee zou het Schotse parlement minder afhankelijk worden van Londen – als na de verkiezingen van mei volgend jaar het nieuwe Britse parlement tenminste instemt met Smiths voorstel. Dat was de belofte die premier David Cameron, vicepremier Nick Clegg en oppositieleider Ed Miliband afgelopen september deden, enkele dagen voor Schotland een referendum hield over onafhankelijkheid. Het was een poging tegemoet te komen aan een breed gedragen gevoel onder de Schotten dat het Schotse parlement meer bevoegdheden verdient.

„Voor het eerst zal meer dan 50 procent van het geld dat wordt uitgegeven door het Schotse parlement, door het Schotse parlement worden opgehaald”, zei Alistair Carmichael, minister voor Schotland, gisteren in het Lagerhuis.

De band tussen Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland wordt daarmee losser. Nu al worden het gezondheidsstelsel NHS en het onderwijs op verschillende manieren georganiseerd. Straks, als het aan de Smith-commissie ligt, ook delen van de bijstand. Langzaam verdwijnt de gezamenlijke Britse welvaartsstaat.

De concurrentie tussen de ‘naties’ binnen het koninkrijk wordt groter. Smith stelt bijvoorbeeld voor dat Schotland zijn eigen luchthavenbelasting mag vaststellen. Die kan lager zijn dan die op de regionale vliegvelden in het noorden van Engeland, die het nu al moeilijk hebben. Noord-Ierland krijgt – waarschijnlijk al volgende week – de bevoegdheid om zelf een vennootschapsbelasting vast te stellen, waardoor het land kan concurreren met de Ierse Republiek, dat een vennootschapbelasting van 12,5 procent heeft.

Andere delen van het Verenigd Koninkrijk eisten gisteren al dezelfde bevoegdheden. „Wat Schotland vandaag is aangeboden, moet ook Wales worden aangeboden”, twitterde de Welshe premier Carwyn Jones gisteren. Boris Johnson, de burgemeester van Londen, en zes gemeenteraadsvoorzitters waaronder die van Manchester, hebben in een brief gevraagd om „een [met Schotland] vergelijkbaar pakket aan maatregelen voor lokale overheden”.

Opnieuw laaide gisteren bovendien de discussie op over stemmingen in het Lagerhuis. Een groeiend aantal Engelse Lagerhuisleden vindt dat Schotse leden niet mogen meestemmen als er Engelse kwesties (onderwijs en wellicht straks dus inkomstenbelasting) worden behandeld in het parlement. Premier Cameron beloofde voor het kerstreces met een oplossing te komen voor deze zogenoemde West Lothian Question.

Waar de federalisering eindigt, is onduidelijk. De Scottish National Party, die vertegenwoordigd was in de Smith-commissie, sprak gisteren bij monde van haar voorzitter, de Schotse premier Nicola Sturgeon, over „een openingsbod”. „Het voorstel schiet tekort”, zei ze. „Nog altijd zal Westminster 70 procent van de Schotse belastingen en 85 procent van de bijstandsuitgaven bepalen.” Ook de olie- en gasbaten zouden onder Smths voorstel naar een gezamenlijke Britse staatskas blijven gaan.