De lezer is echt geen sukkel

Was het een columnist die zich in een pamflet overschreeuwde? Of een hoogleraar die zich in een half-academisch boek aan laster te buiten ging? Zelf houdt Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam, het op een achteraf spijtige gimmick, bedoeld als verkooptruc, op commercieel advies van de uitgever.

Feit is dat Engelen in zijn boek De Schaduwelite, onder de subtitel ‘Niets geleerd, niets vergeten’, een aanval doet op een lijst met name genoemde economen, politici, bestuurders en bankiers. Deze groep ziet volgens hem „haar kans schoon om cruciale onderdelen van de geldmachine van vóór de crisis te redden”. Hun samenwerking heeft volgens Engelen de trekken van een complot. „Willens en wetens worden feiten verdraaid, leugens verspreid, politici en burgers gechanteerd, toezichthouders geïntimideerd, verwarring gezaaid en de wetenschap gecorrumpeerd.”

In het NCRV-tv-programma Altijd Wat zei Engelen deze week dat de lijst namen verzonnen is. Althans, het ‘complot’ moet gezien worden als een verzameling ‘hoofdpersonen’ onder wie zich óók voorstanders van regulering van de financiële sector bevinden. Eigenlijk, zo kwam het hoge woord eruit, was de lijst bedoeld om ervoor te zorgen dat ‘de mensen’ zijn 240 bladzijden ook uitlezen.

Inmiddels hebben Engelen en zijn uitgever, Amsterdam University Press (AUP), begrepen dat je ‘de mensen’ geen knollen voor citroenen moet verkopen. Eerst een boek ‘de Schaduwelite’ noemen en daarna erkennen dat deelnemers eraan zijn verzonnen, betekent dat je maar wat staat te roepen en daar een doelwit bij verzint. Dus die lijst wordt door de uitgever verwijderd uit een eventuele volgende druk.

De auteur heeft „een beetje spijt”, maar de uitgever helaas niet. Die vindt vooral de ophef „jammer”, want die leidt af van de boodschap van het boek. En die is toch zo waardevol.

Zou het? Waarom moeten we die inhoud dan wel geloven?

Amsterdam University Press (AUP) betreurt kennelijk alleen de marketingtruc. Die werkte namelijk averechts. Nu heeft de auteur zichzelf ontmaskerd, zijn boek gediskwalificeerd als effectbejag en zijn geloofwaardigheid als auteur om zeep geholpen. Hartelijk gefeliciteerd allen: AUP met uw verstandige uitgeefbeleid, auteur Engelen met uw visie op uw lezers, als sukkels die je maar wat op de mouw kunt spelden en Universiteit van Amsterdam met uw medewerker, die zich tamelijk onsterfelijk blameerde. Misschien nog niet als hoogleraar, maar wel als deelnemer aan het publieke debat. Gezag komt te voet en gaat...