De eerste kippen scharrelden in China

Niet alleen in Zuid-Oost-Azië, ook in het noorden van China gingen mensen kippen houden. Tienduizend jaar geleden.

De kip scharrelt al tienduizend jaar rond in de buurt van mensen. Chinese genetici hebben kippen-DNA aangetroffen in oeroude botten uit Noord-China. Ze schreven daar dinsdag over in PNAS (early edition, online). De Chinezen denken dat Noord-China één van de plekken is waar de kip is gedomesticeerd.

De kip komt uit Azië. Dat is eigenlijk het enige dat kippenbiologen met zekerheid durven te zeggen over de herkomst van de kip in het kippenhok. In Zuid-Azië leven nog altijd wilde Bankivahoenderen (Gallus gallus) waar de gedomesticeerde kip van afstamt. In India en China zijn kippenbotjes van respectievelijk 4.000 en 6.000 jaar oud gevonden. Traditioneel geldt Zuid-Oost-Azië als het domesticatiecentrum van de kip.

Sommige van de kippenbotjes die de Chinese genetici onderzochten zijn controversieel. Al in 1988 dachten twee archeologen dat ze kippenbotjes hadden gevonden bij een tienduizend jaar oude nederzetting aan de Gele Rivier in het noorden van China. Hun collega’s twijfelden: de botten waren wel erg groot. Bovendien is Noord-China nu een droge steppe, terwijl Bankivahoenderen in bossen leven. Waren het geen wilde fazanten?

Maar 10.000 jaar geleden was de steppe in Noord-China nog warm, vochtig en bosrijk. Er kunnen dus best Bankivahoenderen hebben geleefd. De genetici geven het archeologenduo van destijds nu gelijk: de botten bevatten hoender-DNA. Geen fazant. En misschien wel belangrijker: sommige van die hoenders hadden variaties in hun DNA-volgorde die ook nog in moderne kippen voorkomen. Dat is een aanwijzing dat moderne kippen ook afstammen van de hoenders die langs de Gele Rivier leefden.

Punt is wel: de onderzoekers geven toe dat ze aan het DNA niet kunnen zien of het om een gedomesticeerde kip gaat of een wild Bankivahoen. Toch vinden de onderzoekers het niet onwaarschijnlijk dat de kip ook in Noord-China is gedomesticeerd. Het rivierbekken van de Gele Rivier geldt namelijk als bakermat van de Chinese beschaving: rond dezelfde tijd werden het varken en gierst hier gedomesticeerd. Het kan goed dat de kip ook deel uitmaakte van dit vroege domesticatiepakket.

De onderzoekers vonden in de moderne kip overigens ook DNA-varianten van een tweede wilde voorouder: het Sonnerathoen (Gallus sonnerati). Dat betekent dat de eerste gedomesticeerde afstammelingen van het Bankivahoen mogelijk met het Sonnerathoen zijn gekruist. Andere kippengenetici vermoedden al dat het gen voor gele kippenpoten van dit hoen afkomstig is.

De Chinezen concluderen dat de Noord-Chinese kippen grofweg gelijktijdig zijn gedomesticeerd met kippen in India en Zuidoost-Azië. Vanuit India kwamen kippen in het Midden-Oosten en uiteindelijk in Europa terecht, de kippen uit Zuidoost-Azië verspreidde zich via de Indische archipel naar Polynesië, en vanuit daar naar Zuid-Amerika.