Column

Oude mythes

Een avond over leven en werk van Simone de Beauvoir, beloofde SLAA ons in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord. Een jaar geleden zou ik er niet heen zijn gegaan, maar sinds ik in dat werk gedoken ben wil ik er steeds meer van weten.

Ik bleek niet de enige te zijn, want de zaal puilde uit van vooral jonge vrouwen (en maar vijf mannen). SLAA organiseerde de avond samen met uitgeverij De Geus, die een nieuw boek van De Beauvoir heeft uitgegeven: Misverstand in Moskou, een roman die ze bij haar leven niet gepubliceerd wilde zien.

Zouden al die (jonge) vrouwen nog veel zin hebben om haar oeuvre te lezen, vroeg ik me af. Ze kregen mooie citaten uit allerlei boeken van De Beauvoir voorgelezen door een panel met schrijfsters als Marjolein van Heemstra, Esther Gerritsen en Marijke Schermer, maar er werd hun niet gevraagd in hoeverre ze het werk kenden. Ook van deze schrijfsters werd dat niet duidelijk, al hadden ze voor deze gelegenheid wel ieder één boek gelezen.

Ik miste een discussie over allerlei belangwekkende aspecten van leven en werk van De Beauvoir. Daarvoor is grondige kennis nodig, en de enige bij wie die aanwezig leek, was Karen Vintges, sociaal filosoof en universitair docent. Zij kwam zes jaar geleden in het nieuws, toen ze de toekenning van de (Franse) De Beauvoir-prijs aan Ayaan Hirsi Ali afkeurde.

Die prijs is een bekroning voor vrouwen die zich inzetten voor vrouwenrechten. „Het soort feminisme dat in Frankrijk dominant is doet het voorkomen alsof vrouwenonderdrukking een verschijnsel is dat alleen nog bij niet-westerse culturen voorkomt”, schreef Vintges toen. „Ook Ayaan Hirsi Ali staat voor een feminisme dat het westerse liberalisme ziet als de enige weg naar bevrijding.” De Beauvoir zou zeer kritisch tegenover deze claim van het westerse liberalisme hebben gestaan, meende Vintges.

Zij vermoedt ook dat De Beauvoir patronen over de rol van de vrouw heeft blootgelegd „die taaier zijn dan we denken”. Vintges constateerde een recycling van mythes, zoals de vrouw als femme fatale, nu tot uiting komend in modeverschijnselen als stilettohakken en decolleté. Er moet een nieuwe mythe komen, vond ze. (Ik denk dat die uiteindelijk toch weer op de oude zal lijken.)

Interviewer Jasper Henderson stelde Vintges de eeuwig terugkerende vraag over De Beauvoir: hoe kon zij zo nederig zijn ten opzichte van Sartre, terwijl ze de gelijkheid van vrouwen nastreefde? „Zij zegt ook zelf dat ze georiënteerd was op mannen”, antwoordde Vintges, „en zij heeft van die ervaring filosofie gemaakt met als thema: hoe verander je dat? Zij gebruikte haar ervaring als uitgangspunt van haar denken.”

Maar zij was underdog, regelde zelfs vriendinnen voor Sartre, wierp Henderson tegen. Vintges: „Dat was zeker een nare kant van hun pact. Maar ik zeg dan: het glas is halfvol. Zij schreef een gigantisch oeuvre, ze wilde zich blijven ontplooien als individu en ze wilde niet met Sartre trouwen – tegen haar verlangens in. Dat was stoutmoedig.”

Alleen al met dit onderwerp was een avond te vullen geweest. Misschien gebeurt dat nog als het klopt wat Vintges vaststelde: een lichte opleving van de belangstelling bij de jonge generatie voor De Beauvoir. Haar studenten vonden de befaamde studie Le deuxième sexe overigens erg taai, ik zou ze daarom aanraden: lees haar memoires en een deel van haar fictie.