FNV, word ondernemender

De grootste vakbond in de marktsector, FNV Bondgenoten, heeft in de verlenging eieren voor zijn geld gekozen. De vakbond is gisteren op een speciaal congres alsnog akkoord gegaan met voorstellen die moeten leiden tot één grote FNV, die vervolgens de aangesloten leden gaat organiseren op basis van beroepskenmerken. Het doel: meer en kleinere, maar wel meer herkenbare bonden. Meer zichtbaarheid. Meer nieuwe, jongere leden.

Op het eerste congres hierover, begin oktober, haalde het fusievoorstel net niet de benodigde tweederde van de stemmen. Nu wel: 91 procent stemde voor. Maar de top van de FNV had dan ook niets aan het toeval overgelaten. De aanwezigheid van voldoende ja-zeggers was zorgvuldig geregisseerd, zoals mag worden verwacht van een organisatie die altijd klaar moet staan om met acties ledenbelangen te dienen.

De vreugde van gisteren is begrijpelijk. FNV-voorzitter Ton Heerts, die vorig jaar met kabinet en werkgevers een veelomvattend sociaal akkoord afsloot, moet na het affront van de verloren eerste stemming nu zijn rol vinden als dé vakbondsleider. Maar, zoals dat heet bij fusies, het echte werk begint pas.

De opgave voor álle vakbonden is om buiten hun sterke positie in de zorg- en overheidssectoren relevant te blijven in het bedrijfsleven. Een vandaag gepubliceerd rapport van denktank SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau, over het ‘maatschappelijk middenveld’ maakt pijnlijk duidelijk hoe de bonden achterblijven. In de periode 1980-2012 nam de beroepsbevolking jaarlijks met gemiddeld 1,3 procent toe. Het aantal vakbondsleden steeg met 0,3 procent. Deze groei is echter volledig vóór 2000 behaald. Nadien groeide de beroepsbevolking, maar kromp het aantal vakbondsleden.

Zeker, de worsteling is intens. De bonden kampen met structurele veranderingen in de economie, waar hun traditionele machtscentra (industrie) krimpen en zelfstandigen zonder personeel de toon zetten. Maar zzp’ers blijken weinig aanvechting te hebben om lid te worden. De bonden ‘concurreren’ met hun eigen resultaten uit het verleden, waardoor voor werknemers van alles (cao, pensioen, sociale wetgeving) is geregeld zonder dat je vakbondslid hoeft te zijn.

In het SCP-rapport staat een apart hoofdstuk over de vakbonden. Daarin geeft Heerts hoog op van initiatieven zoals de opbouw van dertig centra voor dienstverlening aan leden (vakbondshuizen). Hij noemt ook het onverwachte succes van de niet officieel bestaande organisatie FNV Noord, die burgers wist te mobiliseren tegen de sluiting van aluminiumfabriek Aldel. Wil de FNV weer een winnaar worden, dan moet hij ondernemender worden.