De ballen en de bollen van Rotterdam

Het staat er nog niet en het heeft al een bijnaam. ‘De ballen van Rotterdam’ wordt het kunstwerk genoemd dat Olafur Eliasson ontwierp voor het stationsplein in Rotterdam. Een brutale naam, die goed bij het imago van de stad lijkt te passen. Kissing Earth is de officiële titel van het werk, dat bestaat uit twee gigantische wereldbollen die elkaar raken op de plek van Rotterdam. Het moet in het najaar van 2015 op het plein verrijzen. Volgens de IJslandse kunstenaar gaat het werk onder meer over het verbinden van het lokale met het globale perspectief.

Van ballen heb je er meestal twee. Van de aarde is er maar één. In de beeldvorming rond onze planeet werd en wordt daar vaak de nadruk op gelegd, zeker als het om het milieu gaat. Ooit was er een bewustwordingscampagne van de overheid waarbij de aarde werd afgebeeld als een kaars die al een stukje was opgebrand. De noordpool was al verdwenen. ‘Verstandig met energie’, was de slagzin van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De aarde, dat is iets om zuinig op te zijn, luidt de boodschap van dit soort beelden. Er is er maar één van. Zulke zinnen zeggen ruimtevaarders ook altijd als ze op onze planeet terugkeren. Maar in Rotterdam liggen er straks dus twee. Vanwaar die weelde? Vanwaar deze overvloed?

Misschien heeft het te maken met het geheime of onbedoelde plan waar de mens al sinds de rotstekeningen aan werkt: het reproduceren van de hele aarde, met alles erop en eraan. Het begon met de gestencilde handen in grotten, zoals onlangs teruggevonden in Indonesië, en we zijn nu al via fotografie en film en video gevorderd tot Google Earth in 3D. Die geschiedenis duurde ongeveer 40.000 jaar. Hoe lang zal het nog duren voor we een perfecte replica van de hele aarde kunnen maken?

Van dit streven kunnen de ballen van Rotterdam als symbool gelden, bedoeld of onbedoeld. In het werk van Eliasson zitten in ieder geval altijd al veel spiegelingen en andere verdubbelingen. Zijn bekendste werk is een kopie van de zon, in 2003 gemaakt voor de Tate Modern in Londen. In zijn liefdadigheidswerk blijft de kunstenaar zonnen kopiëren. In 2012 lanceerde hij het project Little Sun, dat bestaat uit een zonvormige lamp die op zonne-energie werkt en niet alleen te koop is in westerse museumwinkels, maar ook verkrijgbaar is in een aantal Afrikaanse landen. Je kunt hem aan een spijker hangen of om je nek dragen.

Binnen de kunst blijft Eliasson eveneens doorgaan met kopiëren. Onlangs veranderde hij de zalen van het Deense museum Louisiana in een IJslands rivierbed. Daar komt nu dus een hele planeet bij. Wat een vooruitgang.