Waarom jij niet mag weten hoeveel luchtvaartincidenten er zijn

Foto iStock

Ben je benieuwd tijdens welke vluchten vliegtuigen in de problemen komen door defecte of haperende motoren? Door lastige of dronken passagiers? Door zwermen vogels? Of doordat piloten hoofdpijn krijgen van vervuilde lucht in het vliegtuig, en daardoor minder goed functioneren?

Je komt het niet te weten. De informatie over de toedracht en de afwikkeling van zulk soort incidenten is geheim. Alleen hele ernstige incidenten zoals het (bijna) neerstorten van vliegtuigen worden gepubliceerd. Landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk maken wel alle incidenten bekend, of geven materiaal daarover aan de media.

NRC probeerde vergeefs de lijst met alle incidenten van de Nederlandse Luchtvaartinspectie los te krijgen. We wilden onder meer weten hoe groot het probleem met vervuilde lucht in vliegtuigen is. Het onderzoeksprogramma Zembla en NRC publiceerden hier eerder over.

Verder zijn er aanwijzingen uit het buitenland dat luchtvaartmaatschappijen lang niet alle incidenten met hun vliegtuigen aan de autoriteiten melden. De Duitse ongevallenraad die onderzoek deed naar het bijna-neerstorten van een vliegtuig boven Keulen in 2010, zei te vrezen dat er meer incidenten zijn dan officieel worden gerapporteerd.

Het Nederlandse ministerie van Infrastructuur en Milieu wees het verzoek om openbaarheid over de cijfers van incidenten af. Het zei te vrezen dat luchtvaartmaatschappijen kopschuw worden bij het melden van incidenten aan de inspectie als ze weten dat deze gepubliceerd kunnen worden.

Dat NRC de gegevens alleen geanonimiseerd wilde ontvangen en publiceren (dus zonder vermelding van de namen van de betrokken luchtvaartmaatschappij), maakte voor de weigering niet uit. De wet die de meldingsplicht voor KLM en andere airliners regelt, is expliciet uitgezonderd van de Wet op de Openbaarheid van Bestuur.

Tweede Kamerleden reageren verbaasd en willen de kwestie vanmiddag aan de orde stellen tijdens het reguliere luchtvaartoverleg met staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA, Infrastructuur en Milieu). D66-Kamerlid Wassila Hachchi, bijvoorbeeld, zegt:

“We willen van de staatssecretaris weten waarom het publiek geen recht heeft op dit soort informatie, zeker als die geanonimiseerd kan worden verstrekt.”

Ze zegt dat haar partij, die werkt aan vernieuwing van de WOB, gaat bekijken of de wet tot openbaarheid van luchtvaartincidenten kan verplichten.

Vliegveiligheid in het geding

Het ministerie stelt dat de vliegveiligheid in het geding is als de overzichten met incidenten toch bekend gemaakt worden. Niet elk land is daar bang voor. In de VS publiceert toezichthouder FAA sinds jaar en dag overzichten van incidenten met vliegtuigen, zoals deze. Wat gebeurde er, in hoeverre raakte vliegpersoneel of personeel gewond, of hadden ze andere klachten?

Een ander argument voor het geheim houden van een incidentenlijst is dat de Nederlandse wetgeving is gebaseerd op een Europese richtlijn. Die richtlijn bestaat inderdaad, maar lidstaten gaan daar bij de vertaling in nationale wetgeving verschillend mee om. Nederland is strikt. De Luchtvaartwet spreekt over het “niet openbaar” maken van de meldingen. De EU-regel is echter iets opener: “Member states shall according to their national legislation , take necessary measures to ensure appropriate confidentiality of the information (…)”

Neem EU-lidstaat Verenigd Koninkrijk. Daar publiceert toezichthouder CAA niet zelf overzichten met incidenten, maar verstrekt daarover wel materiaal aan media. Een CAA-woordvoerder:

“Elke journalist kan in het kader van onze FOL (Freedom of Information Law) bij ons overzichten van incidenten opvragen en zelf publiceren. De overzichten worden echter wel geanonimiseerd, dus ontdaan van elke relatie met de betrokken luchtvaartmaatschappij.”

 

Lees ook: 2014 was een rampjaar voor de luchtvaart. Het aantal vliegtuigdoden steeg enorm. En als het dan misgaat, waar moet je dan zitten?

 

Correctie (28 november): in een eerdere versie van dit stuk werd gesproken van een ‘EU-verordening’ over incidentenlijsten, dat moet zijn: richtlijn. Een richtlijn is minder dwingend dan een verordening.