Nee, voor de pest hoef je niet te vrezen

de zwarte rat

Ophef over de zwarte rat: ze rukken op, zouden ziektes verspreiden en overlast veroorzaken. Moeten we ons zorgen maken?

Foto Hollandse Hoogte

Rumoer rond de zwarte rat. De knaagdieren zouden vanuit het zuiden van Nederland oprukken. De zwarte rat zou ziektes verspreiden en overlast in de veeteelt veroorzaken. Vier vragen over de zwarte rat.

1Waar in Nederland zitten zwarte ratten?

De zwarte rat (Rattus rattus) is een stuk zeldzamer dan de bruine (Rattus norvegicus). De bruine rat is talrijk en leeft verspreid over heel Nederland. De zwarte rat komt eigenlijk alleen in Limburg, Noord-Brabant, en de haven van Rotterdam en Amsterdam voor. Het verschil tussen bruine en zwarte rat gaat verder dan de kleur van hun vacht. De bruine rat is wat plomper en leeft langs het water. De zwarte rat is ranker, kan beter klimmen en houdt van warmte. Zijn nesten maakt hij daarom binnen. Het aantal zwarte ratten is sinds de Tweede Wereldoorlog overal afgenomen, doordat er op en rond boerderijen minder voedsel bij elkaar te scharrelen is. Graan wordt niet meer opgeslagen op zolders, maar in afgesloten silo’s. Ook in havens is de graanoverslag gemechaniseerd. Alleen op plekken als Noord-Brabant, waar intensief varkens en kippen gehouden worden, kon de zwarte rat zijn leefgebied uitbreiden.

2Is de zwarte rat echt gevaarlijk?

Zwarte ratten dragen geen pest meer over zoals in de Middeleeuwen, maar kunnen nog wel andere ziektes overbrengen. Net als de bruine rat, overigens. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzoekt ratten op twee ziekteverwekkers: hantavirus en de bacterie Leptospira, die beide koorts en nieraandoeningen veroorzaken. Mensen kunnen deze ziekten oplopen door direct contact met onder meer urine van ratten. Ook indirecte besmetting is mogelijk, als mensen in beekjes of meertjes zwemmen waar ratten in urineren. Dit geldt met name voor leptospirose. Jaarlijks raken er in Nederland enkele tientallen mensen met het hantavirus of Leptospira besmet. Dit jaar nam het aantal mensen met leptospirose toe. Of dat komt doordat er meer ratten zijn of doordat er in deze warme nazomer meer mensen in open water hebben gezwommen is de vraag.

3Rukt de zwarte rat inderdaad op?

Dat weet niemand. Het RIVM werkt aan een landelijk rattenmeldingssysteem. Sinds begin dit jaar worden meldingen geregistreerd. Het RIVM kan nu nog niet zeggen of het aantal ratten toeneemt. „Het kan natuurlijk dat gemeenten of bestrijdingsbedrijven lokaal meer meldingen krijgen”, zegt Joke van der Giessen van het RIVM, „maar dat hoeft niets te zeggen over een landelijke trend”. Wel is er lokaal duidelijk rattenoverlast. Gemeente Leudal in Limburg houdt sinds 2010 meldingen van zwarte ratten bij, samen met tien andere gemeenten in de regio. In 2014 is het aantal meldingen voor het eerst weer toegenomen. De zwarte rat duikt op bij veebedrijven, maar ook bij mensen thuis. „We maken ons er behoorlijk zorgen over”, zegt Marleen Verboeket van gemeente Leudal.

4Waarom is er nu ophef rond de zwarte rat?

Er speelt nog iets: vanaf 2015 is het niet meer toegestaan om ratten te bestrijden door buiten gif te plaatsen. Bestrijders mogen dan alleen nog binnen rattengif gebruiken.

Een goede zaak, vinden biologen; roofdieren die af en toe een rat verschalken worden anders ook vergiftigd. Maar rattenbestrijders vrezen dat het op die manier moeilijker wordt verspreiding van ratten tussen bedrijven in te dammen. Zij moeten uitwijken naar klemmen of klapvallen. Veebedrijven kunnen ook andere maatregelen nemen, zegt Johan van Rooij van Bedrijfshygiëne Van Eck. „Het aantal schuilplaatsen op het erf verminderen, stallen goed afsluiten en het voer afdekken”, vertelt hij.