‘Messi gaat vervelen, Cruijff nooit’

Deze week draait op het IDFA een film over Lionel Messi. Waarin verschilt de Barça-speler van Johan Cruijff?

Voetbal is soms net porno: vrijwel altijd bevredigt het de oppervlakkige lust. Een vreemde vergelijking misschien, maar filmmaker Ramón Gieling wil ermee zeggen dat de documentaire Messi alleen om die reden al is geslaagd. Een aaneenschakeling van hoogtepunten van ’s werelds beste voetballer: dat scoort.

Gieling heeft op verzoek gekeken naar de film, die deze week draait op filmfestival IDFA in Amsterdam. Zelf maakte hij tien jaar geleden ook een docu over een legende van FC Barcelona: En Uno Momento Dado, over Johan Cruijff. Vergelijkbare iconen? Gieling vindt van niet. Cruijff had iets te melden, Messi veel minder. „Heb jij Messi ooit een zin van vijftien woorden horen zeggen?”

Niet in deze film. In tegenstelling tot Cruijff in 2004 werkte Messi niet mee aan een documentaire. Dus is het woord aan medespelers, jeugdvrienden, journalisten, voetbalbestuurders en onder anderen Johan Cruijff. Allen zijn op verzoek van regisseur Álex De La Iglesia bijeengekomen in restaurants in Buenos Aires en Barcelona om daar te voldoen aan de speciale opdracht: eet, drink en praat over Messi. Een natuurlijke setting die de tongen moet losmaken. Cruijff boven een stuk vlees: „Dank God dat Messi bestaat.”

Secretaresse

In vergelijkbare bewoordingen wordt er ook over Cruijff gesproken in En Uno Momento Dado. Alleen niet door naasten, maar door ‘gewone’ Spanjaarden: een kok, taxichauffeur, visser en een alleenstaande secretaresse die vergeefs zocht naar een man zo eigenzinnig en sierlijk als Cruijff.

Cruijff was het die deze Catalanen hun trots teruggaf na jaren van onderdrukking tijdens de dictatuur van Franco. Dat is volgens Gieling ook het grote verschil met Messi. Cruijff heeft de mensheid iets gegeven. Messi nauwelijks, wanneer we zijn geweldige acties buiten beschouwing laten.

Messi, dat blijft toch vooral dat guitige dribbelaartje dat in 1993 wordt ontdekt op een stoffig, kaal veldje in Rosario, Argentinië. Hij is pas vijf jaar en te jong om in teamverband te voetballen, maar doordat het team van zijn broers een speler mist mag hij invallen. Wat volgt is een galavoorstelling van een kleuter bij wie de bal bijna tot zijn knieën komt: de Vlo is geboren.

Zo begint de documentaire. Acteerwerk, gelardeerd met opnames die zijn gemaakt door een toeschouwer. Wel heel toevallig, dat iemand die dag een camera bij zich had. Waarschijnlijker is het dat de beelden zijn gemaakt toen duidelijk was dat deze Lionel Messi exceptioneel goed was.

Groeihormonen

Zijn spel leidt in de docu tot tafelgesprekken vol lyriek. Oud-trainer César Luis Menotti: „Messi heeft de bal nodig zoals een violist zijn viool.” Een ander: „Zelfs in slowmotion oogt hij snel.” Medespeler Javier Mascherano: „Het zou mooi zijn om hem vijf seconden te zijn, om even die sensatie te voelen.”

Hoewel de complimenten oprecht zijn, kunnen die op den duur vervelen. Dat ervoer althans Ramón Gieling, van wie vorige week een film over een ontheemde Ivoriaanse asielzoeker is verschenen. Hij bewondert de speler, maar in zijn ogen ontbreekt het aan een dieper verhaal. De groeihormonen die Messi als tiener moest injecteren worden belicht, evenals de innige band met zijn oma, maar verder is het toch vooral een hommage aan de voetballer Messi. De persoon is volgens Gieling minder interessant. „Messi gaat vervelen, Cruijff nooit.”

De regisseur is dan wel een zogenoemde Cruijffista, in Spanje de term voor iemand die niet alleen fan is van het Amsterdamse orakel, maar ook diens filosofie deelt.

Naar eigen zeggen heeft Gieling zelfs op het gebied van film en toneel geleerd van Cruijff. Over de kortste weg naar succes, en de eeuwige zoektocht naar oplossingen.

Eureka

In zijn ogen kan het ook geen toeval zijn dat Cruijff in de docu over Messi een sleutelrol heeft opgeëist. Van de 43 genodigden van regisseur De La Iglesia is hij degene die in begrijpelijke taal uitlegt waarom Messi zo ongrijpbaar is. Zittend tegenover Jorge Valdano, de voormalig bestuurder van Real Madrid, wijst Cruijff op de loop van Messi. Vanwege zijn lengte (1.69) neemt hij twee stappen waar verdedigers er één nemen. „In de tussentijd kan hij of naar links of naar rechts. Een groot voordeel”, zegt Cruijff.

Eureka. Een fenomeen verklaard door een ander fenomeen. In eenvoudige bewoordingen, die passen in de opzet van een film die volgens Gieling lekker wegkijkt. Niet ingewikkeld, wel bevredigend.