Hoe eerlijk was de aanklager?

De grand jury die besliste de agent niet te vervolgen, kreeg precieze instructies van de aanklager.

Voor het eerst in zijn leven werd Kenny Thomas (55) gisteren door de politie in Ferguson gearresteerd. Hij stond op de weg, zoals hij al maanden doet, te zwaaien naar voorbijkomende auto’s. De auto’s toeteren naar hem, en hij steekt een gebalde vuist de lucht in. De arrestatie ging niet zachtzinnig, zegt de grijzende Thomas, maar het deed hem goed. „Het zijn altijd de jongeren die voorop lopen. Ik wilde ook iets doen.”

Nu, een dag na zijn arrestatie, staat hij weer op de weg van Ferguson, een voorstad van St Louis. .Hij heeft zijn blauwe pyjama aangetrokken tegen de kou. Het begon voor de werkloze Thomas in augustus, toen de 18-jarige Michael Brown even verderop werd doodgeschoten door politieagent Darren Wilson. Thomas was kwaad, en begon mee te doen aan dagelijkse minidemonstraties. Hij moest aan zijn eigen kinderen denken, en hoe ze al bij voorbaat verdacht zijn als ze op straat lopen.

Maar, zegt Thomas: „Mijn woede, en die van de gemeenschap, gaan deze week veel dieper. De dood van Michael Brown was erg. Maar de uitspraak van de grand jury was veel erger. We verloren eerst het weinige vertrouwen in de politie, nu het grote vertrouwen dat we hadden in de rechtsstaat.”

Ook elders protest

Nu de grand jury, zoals verwacht, heeft besloten dat agent Wilson niet vervolgd hoeft te worden, zijn niet alleen de protesten in Ferguson weer op gang gekomen. Met name vannacht zijn in tientallen andere Amerikaanse steden demonstranten de straat op gegaan. In New York en Washington gingen enkele duizenden mensen de straat op. Wat de voorhoede van de demonstranten al maanden hoopt, lijkt nu te gebeuren: de protesten worden minder lokaal.

Volgens de lokale buurtactivist Anastasia Syes was de grand jury niet onafhankelijk. „Vanaf het begin hebben ze precies gedaan wat de openbare aanklager, Robert McCulloch, en gouverneur Jay Nixon wilden: er mocht geen strafzaak tegen Darren Wilson komen. Wilson vond dat hij precies deed wat van hem verwacht werd. In een strafzaak zouden dus zijn superieuren zich moeten verantwoorden. Dat wilden ze niet.”

Geen normale grand jury

De motieven van de grand jury zullen misschien wel nooit helder worden. Wel heeft de staat Missouri het onderzoeksrapport vrijgegeven. Dat rapport laat zien dat dit geen normale grand jury was. Meestal beslist zo’n jury dat er vervolgd moet worden, en dat gebeurt meestal snel. Deze keer hebben de juryleden – negen blanken, drie zwarten – er maanden over gedaan. In 25 zittingsdagen hoorden ze 60 getuigen. Pas afgelopen maandag waren ze aan hun conclusie toe.

Volgens het rapport had McCulloch tegen de jury gezegd dat alleen tot vervolging kon worden besloten als de schuld van de agent overduidelijk zou worden aangetoond. Dat is een veel nauwere taakomschrijving dan gebruikelijk.

Een agent mag in de VS dodelijk geweld gebruiken als hij naar eigen inschatting bedreigd wordt. ‘Naar eigen inschatting’ is hier de kern. De getuigenis van Darren Wilson en de andere getuigen draait dan ook volledig om de dreiging die Michael Brown vormde. Brown was ongewapend.

Volgens lokale getuigen vormde Brown geen bedreiging voor de agent. Hij had sigaren gestolen in een winkeltje en liep over straat. Volgens de eerste getuigenverklaringen kreeg hij een woordenwisseling met Wilson, en werd hij doodgeschoten terwijl hij zijn handen de lucht had.

Nee, zegt Wilson. Zijn verklaring is voor het eerst vrijgegeven. Wilson zag vanuit zijn auto Brown en een vriend over straat lopen, en vroeg twee keer of ze op de stoep wilden lopen. Daarop zei Brown: „Fuck wat je zegt.”

Wilson wilde uitstappen, maar Brown duwde hem terug en deelde stompen uit. Als een „demon”, zegt hij. En: „Als Hulk Hogan.” Brown was groot en zwaar, maar Wilson is ook 1,95 meter. In of bij de auto werd voor het eerst geschoten. Even later werd Brown op straat door meerdere kogels geraakt.

Veel kritiek op aanklager

Volgens de aanklager zijn er dus twee versies van het verhaal. Getuigenverklaringen hebben weinig waarde, zei hij, want sommige getuigen veranderden hun eerste verklaring. Toch zijn de getuigen, volgens het vrijgegeven rapport, vrij eenduidig over de grote lijnen van de gebeurtenissen: de worsteling bij de auto, het wegrennen, het schieten.

Er is veel kritiek op de handelwijze van McCulloch. Hij besloot gretig om níet tot vervolging over te gaan, en publiceerde het duizenden pagina’s tellende dossier van de grand jury. Op die manier, zegt Harvard-hoogleraar Noah Feldman vandaag in The New York Times, wilde hij de indruk creëren dat de zittingen van de grand jury al een soort proces waren. „De aanklager wilde geen vervolging, maar wilde daar ook niet de schuld van krijgen.”