Goedkope buitenlanders die onze banen inpikken? Nou nee

Foto ANP

Het is een steeds terugkerende discussie: nemen goedkope buitenlandse arbeidskrachten, vooral afkomstig uit Midden- en Oost-Europa, de plek in van Nederlanders? Ja, schreef De Telegraaf vorige week. Er is “hard bewijs voor wat velen allang vermoedden”. Maar is dat wel zo?

Waar is de conclusie van De Telegraaf op gebaseerd?

In opdracht van minister Asscher van Sociale Zaken onderzocht SEO Economisch Onderzoek verschuivingen op de Nederlandse arbeidsmarkt. Het mondde uit in het rapport Grensoverschrijdend aanbod van personeel.

SEO vergeleek cijfers van onder meer het CBS over de afkomst van werkenden in Nederland uit 2001 met 2011 (recentere cijfers zijn er nog niet). Het onderzoek focuste op de sectoren landbouw, industrie, bouw, groothandel en transport omdat daar de meeste arbeidsmigranten werken. SEO deed ook ‘kwalitatief onderzoek’, zoals interviews met werkgevers en werknemers in de genoemde sectoren.

Grensoverschrijdend Aanbod Van Personeel

En, klopt het?

Uit cijfers van het CBS blijkt inderdaad dat het aantal Nederlandse werknemers in de onderzochte sectoren is gedaald terwijl tegelijkertijd het totale aantal buitenlandse werknemers is toegenomen – van de laatste groep groeide het totale aandeel op de arbeidsmarkt van 4,9 procent in 2001 naar 7,7 procent in 2011. De toename komt bijna helemaal uit de Midden- en Oost-Europese landen die in 2004 en 2007 bij de  Europese Unie  kwamen.

“Maar het ligt een stuk genuanceerder”, zegt Ernest Berkhout, mede-uitvoerder van het SEO-onderzoek. Arbeidsmigranten kregen misschien wel een groter aandeel, maar Nederlandse werknemers zijn “niet massaal uitgestroomd naar werkloosheid en inactiviteit.” De meesten zijn tien jaar later nog steeds (of weer) aan het werk, deels in een andere sector. Ze maken dus nog deel uit van de arbeidsmarkt.

Wat is er dan wel aan de hand?

Er is sprake van verdringing op macroniveau, staat in het rapport. Je kunt zeggen dat er ongelijke concurrentie is tussen Nederlandse en buitenlandse bedrijven op de Nederlandse markt. Maar dat betekent volgens SEO niet dat er automatisch sprake is van verdringing van Nederlandse werknemers.

“Het zal altijd onbekend blijven wat er zou zijn gebeurd indien er geen verdringing geweest zou zijn”, schrijft het SEO. Daarnaast is ook causaliteit lastig te bewijzen, zo wordt in het rapport geconcludeerd, omdat er altijd meerdere (economische) processen tegelijkertijd plaatsvinden.

En wat is de conclusie?

En, is er hard bewijs geleverd? Verdringen buitenlandse arbeidskrachten Nederlanders op de arbeidsmarkt? In sommige sectoren zijn inderdaad meer migranten en minder Nederlandse werknemers komen te werken. Maar “een exacte meting van het effect van verdringing is onmogelijk”, staat in het SEO-rapport waar De Telegraaf zich op baseert. Niet te checken dus.