Dit is je nieuwe kantoor

Een zittend bestaan is slecht voor je. Dus sta eens op tijdens je werk. Dit nieuwe kunstproject helpt je daarbij.

Het kunstwerk ‘The End of Sitting’ van bureau RAAAF. Terwijl je erdoorheen loopt kun je allerlei werkhoudingen uitproberen. Foto ontwerpbureau RAAAF

Sta op! De reusachtige installatie van ontwerpbureau RAAAF - Rietveld Architecture-Art-Affordances - is een oproep om uit je stoel te komen. Ga staand, leunend, bewegend werken. Probeer eens wat, want alles is beter dan zitten: wie de hele dag zit, gaat eerder dood. We weten nu: zitten is het nieuwe roken. En Nederlanders lopen risico, want van alle Europeanen zitten wij het meeste. Op het werk, in de trein, op de bank voor de tv, op school. De gemiddelde ict’er zit negen uur per dag.

In samenwerking met beeldend kunstenaar Barbara Visser heeft het ontwerpteam van RAAAF – landschapsarchitect Ronald, zijn broer, filosoof Erik Rietveld en architect Arna Mackic - een enorm object ontworpen van 25 meter lang en drie meter op het hoogste punt. Het heeft nog het meeste weg van een met paden en holtes en kamers doorsneden rots. Terwijl je erdoorheen loopt kun je allerlei werkhoudingen uitproberen – liggend, leunend, staand, zelfs liggend op een tafel op je buik met je laptop op de grond. Eigenlijk ben je onderweg bezig je voor te stellen hoe je anders kunt werken dan alleen hangend in een stoel. De als ergonomisch bedoelde stoelen waarop we vaak zitten, werken averechts: je wordt juist uitgenodigd om de hele dag te blijven zitten. Niet doen, is het betoog van deze installatie, of kunstwerk – de Rietveld-broers sporen je aan om te bewegen, van plek te veranderen en daarmee ook van houding.

Niemand meer een eigen werkplek

Ronald Rietveld: „Het is een testomgeving om nieuwe werkhoudingen te zoeken en te onderzoeken. Mensen kunnen zich meestal twintig tot dertig minuten goed concentreren; als je dan van plek of houding wisselt, ververs je je concentratie. Dit is een reflectie op een werkomgeving zonder stoelen of tafels. Daarom noemen we dit ‘The End of Sitting’.”

Het kunstwerk kwam tot stand met steun van de Stichting Doen, het Mondriaan Fonds, NWO, het Amsterdams Fonds voor de Kunst en de Looiersgracht 60, een voormalige bierbottelarij die is omgebouwd tot een tentoonstellingsruimte voor beeldende kunst, ontwerp en architectuur.

Het project is door twee aanleidingen ontstaan. RAAAF kreeg opdracht van de Rijksbouwmeester om een visie op de werkplek van de toekomst van de ambtenaar te ontwikkelen. Erik Rietveld: „Duizenden mensen per jaar maken de overgang mee naar het ‘Nieuwe Werken’ op flexplekken. Niemand heeft meer een eigen plek, ze voelen zich ontheemd en gaan dan liever thuiswerken. En die flexplekken zijn inmiddels helemaal gestandaardiseerd, omdat ze voor de gemiddelde mens zijn.” Volgens hem zit hier een economisch denken achter dat zich op de korte termijn richt, van werkgevers die denken met flexwerken ruimte en dus kosten te besparen. „Maar als mensen het kantoor gaan mijden en elkaar niet meer spontaan ontmoeten en spreken, dan heeft de organisatie daar last van.”

En dan was er het onderzoek van epidemioloog Hidde van der Ploeg van het VU Medisch Centrum dat in het vaktijdschrift Preventive Medicine werd gepubliceerd. Daaruit blijkt dat hoe meer je staat, hoe langer je leeft. De groep die dagelijks 2 tot 5 uur stond, had een 10 procent lagere kans om te overlijden; met 5 tot 8 uur staan was die kans 15 procent lager, met ruim 8 uur staan werd die kans 24 procent kleiner. Vermoedelijke oorzaak: staand gebruik je je bovenbeenspieren meer, de grootste van je lichaam, die daardoor suikers en vetten beter afvoeren. Onder leiding van psycholoog Rob Withagen gaan bewegingswetenschappers van het Universitair Medisch Centrum Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen onderzoeken hoe dit ‘rotslandschap’ de mate van bewegen en de productiviteit van gebruikers beïnvloedt.

Wil jij die gek zijn die staand werkt?

‘The End of Sitting’ is geen ontwerp voor een meubel, benadrukken de Rietveld-broers unisono. Ronald: „Wij gaan uit van de activiteit, niet van de meubels.” Erik: „Wij ontwerpen mogelijkheden tot handelen die mensen tot andere activiteiten uitnodigen.” Fysieke structuren en plekken lokken verschillende handelingen uit, legt hij uit. Niemand wil de enige ‘gek’ zijn op zijn werk die staand werkt, maar dat wordt normaal als de omgeving dat ‘uitlokt’. „Dit is een concept voor een werklandschap met veel meer variatie dan het kantoor zoals we dat nu kennen. Die variatie houdt je scherp en gezond.”