De wraak van Thomas Alva Edison

foto anp

Is virtual reality de wraak van Thomas Edison? Film in je eentje consumeren door een kijkgaatje: het is een soort terugkeer van zijn Kinetoscope, die in 1894 een rage was, om daarna plaats te maken voor het witte doek. Edison raakte in 1989 gefascineerd door ‘bewegende fotogafie’. Vijf jaar later, door de noeste arbeid van zijn assistent William Dickson, leek het antwoord zich aan te dienen, toen in New York de eerste ‘Kinetoscope Parlor’ opende: twee rijen van vijf houten kasten met kijkgaten waar je voor een kwartje vijf korte filmpjes zag die via katrollen en tandraderen langs een gloeilamp werden getrokken. De filmpjes kwamen uit ’s werelds eerste filmstudio, de ‘Black Maria’ in Orange County, New Jersey. Op een typische Kinetoscopefilm deed iemand iets voor een zwarte achtergrond; de eerste Kinetoscopefilm met copyright was Fred Ott’s Sneeze (januari 1894). Na een snelle verspreiding over Amerika en Europa was het nieuwtje eraf en maakten de kijkdozen in 1896 plaats voor filmprojectie. Terwijl zijn studio zich op projectiefilm toelegde, experimenteerde Edison zonder succes met geluidsfilm: de Kinetophone. De invloed van zijn Kinetoscope ligt in het filmformaat: 35 mm, met per frame vier gaatjes aan de zijkant. Veel moderne filmprojectors kunnen nog steeds Kinetoscopefilmpjes draaien.