De Italiaanse versie van Le Pen

Zijn tegenstanders vinden hem een rechtse racist. Maar de leider van de Lega Nord ziet zich als vriend van het volk.

Lega Nord-leider Matteo Salvini demonstreert met extreem-rechts tegen de grote immigratiestroom in Italië, vorige maand in Milaan. Foto AFP

En ineens is er nóg een Matteo die als een wervelwind door de Italiaanse politiek raast, dit keer op rechts. Matteo Salvini heet hij, 41 jaar. In hoog tempo is hij de Lega Nord aan het transformeren van een kwakkelend groepje separatisten tot een zelfbewuste variant van het Franse Front National van Marine Le Pen: tegen buitenlanders, tegen Europa, tegen homorechten, en vóór Poetin.

Het gaat hard. Nog maar elf maanden geleden werd Salvini tot partijleider gekozen. In oktober speelde hij zich in de kijker met een grote demonstratie tegen immigranten in Milaan. Dat was een openingszet in een campagne voor het burgemeesterschap van Milaan. Maar bij tussentijdse regionale verkiezingen afgelopen zondag boekte Salvini zo’n goed resultaat dat hij nu vragen moet beantwoorden over een mogelijke strijd om het premierschap met die andere jonge Matteo, premier Renzi.

Silvio Berlusconi ziet het tandenknarsend aan. De 78-jarige mediamagnaat is naarstig op zoek naar jonge politici die de politieke X-factor hebben en zijn partij Forza Italia kunnen leiden. In de peilingen slinkt zijn partij razendsnel. En bij de tussentijdse verkiezingen zondag in Emilia Romagna kreeg de Lega van Salvini meer dan twee keer zo veel stemmen als Forza Italia. De machtsverhoudingen op rechts veranderen enorm.

En daarmee ook het gezicht van Italiaans rechts. Salvini speelt in op het onbehagen van veel kiezers: over de crisis en werkloosheid, over immigratie en sociale veranderingen. „Dit is het slechtste van het rechtse denken in Italië’’, schreef de linkse krant La Repubblica na de demonstratie in Milaan vorige maand. Daar was naast het traditionele groen van de Lega ook veel zwart te zien, van extreem-rechtse groepen en openlijk neonazistische groepen als Casa Pound.

De dynamische Salvini, altijd handig met one-liners die het goed doen als tv-quote of krantenkop, heeft het karakter van de Lega Nord ingrijpend veranderd. De Lega, dat was Padania, een zelf-verzonnen naam voor Noord-Italië. Dat was schermen met afscheiding, schelden op de boerenkinkels uit het zuiden en de ‘corrupte bende’ in Rome. Maar na een paar schandalen rondom vertrouwelingen van de grand old man van de partij, oprichter Umberto Bossi, kwam de Lega in de marge terecht. Wie wilde protesteren, koos bij de verkiezingen anderhalf jaar geleden veelal voor de Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo.

Geen afscheiding

Over afscheiding wordt niet meer gesproken. De Spielerei met een eigen munt en eigen militie voor het noorden zijn historie. Er lagen plannen om een partij voor Midden- en Zuid-Italië op te richten, maar het idee is nu een nationale burgerpartij die, net als Forza Italia, draait om één persoon.

Salvini heeft niet alleen ambities voor het noorden, voor heel het land. Als ergens relletjes zijn met immigranten of zigeuners, zoals afgelopen weken bij door buitenlanders gekraakte huizen of een opvangcentrum bij Rome, springt hij er op in. De ‘Italiaanse identiteit’ moet worden verdedigd.

Links scheldt ons uit voor fascisten en racisten, was het antwoord van een glunderende Salvini nadat duidelijk werd dat zijn partij ruim 19 procent van de stemmen had gekregen in Emilia Romagna. „Maar ik wil graag onderstrepen”, zei hij tegen de wachtende journalisten, „dat ook duizenden kiezers van de Democratische Partij (van premier Renzi) en de Vijfsterren hebben gekozen’’ voor ons.

Nee tegen moskeeën

„Nee tegen immigratie, nee tegen moskeeën, drastische belastingverlaging”, zo vatte hij zijn programma onlangs samen. De veiligheid op straat is een ander belangrijk thema. En hij zegt ook nee tegen Europa en de euro: „We moeten onze nationale en monetaire soevereiniteit hernemen.”

Voor partijgenoten is hij il capitano, de kapitein. Hij is europarlementariër, maar is meestal in eigen land. En hij steekt regelmatig de loftrompet over Vladimir Poetin. Die heeft oog voor traditionele waarden en voor de eigen identiteit. En hij is „de beste bondgenoot van Europa tegen het moslimterrorisme.” Vorige maand twitterde Salvini uit Moskou: „Geen illegalen, geen ruitenwassers, geen zigeunerkampen. Meisjes zonder angst in de metro om twee uur ’s nachts.”

Na het bericht dat Marine Le Pen miljoenen heeft gekregen uit Rusland, wordt ook in Italië gespeculeerd op financiële steun voor Salvini van Poetin, die in veel landen protestpartijen een handje zou willen helpen. Contacten zijn er in ieder geval wel. Op recente congressen van de Lega waren ook Russen aanwezig. En toen Poetin vorige maand twee dagen in Milaan was, heeft Salvini ook even een kopje koffie met hem gedronken.

Salvini ontkent dat ook de Lega geld uit Rusland kreeg. Maar hij heeft wel gezegd jaloers te zijn op Le Pen. Waarschijnlijk komt dit komend weekeinde ter sprake, als Salvini naar het partijcongres van het Front National in Lyon gaat. Op de vraag van La Repubblica wat hij daar ging doen, antwoordde Salvini: „De basis leggen van het toekomstige Europa.”

Hij communiceert graag via Facebook. „Weinig vrienden bij de machthebbers, veel vrienden bij het volk”, staat op zijn pagina. Hij appelleert aan kiezers die bang en boos zijn over immigranten, over de gevolgen van de globalisering, over een gevoel van onveiligheid. Maar ook aan de miljoenen Italianen die geen vertrouwen meer hebben in de politiek. Bij de regionale verkiezingen zondag in Emilia Romagna en Calabrië bleef een record aantal kiezers thuis. Premier Matteo Renzi is zijn krediet langzaam aan het verliezen: de beloofde hervormingen laten lang op zich wachten. Dat draagt allemaal bij tot de stijgende populariteit van die andere Matteo.