Tweedehands e-books - kan dat? Ja/Nee/It’s complicated

Foto ANP

Tom Kabinet verkoopt sinds halverwege dit jaar online tweedehands e-books. “Veilig en legaal”, staat op de website. Maar is het dat wel? Het bedrijf zegt er illegaal downloaden mee te willen voorkomen, het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) vindt dat het dat juist in de hand werkt. Drie vragen over de zaak, die vanmiddag in hoger beroep dient aan het Hof in Amsterdam.

Uitspraak 23 december

Update: De uitgevers hebben vandaag in de rechtszaal betoogd dat op de site van Tom Kabinet een “enorm illegaal aanbod van e-books” is - ongeveer 90 procent. Op 23 december doet de rechter uitspraak.

Kan dat, tweedehands e-books?

E-books zijn steeds populairder. Vorig kwartaal was het aantal geleende en verkochte e-books 49,5 procent hoger dan een jaar ervoor. 4,7 procent van de verkochte boeken in Nederland is inmiddels een e-book. Maar 90 procent van de boeken op e-readers is gratis of illegaal verkregen.

Dat komt misschien door de hoge prijs, zegt Marc Jellema, mede-oprichter van Tom Kabinet (dat is Deens voor ‘lege boekenkast’). Uitgevers hebben geen drukkosten, maar omdat e-books onder het hoge btw-tarief vallen van 21 procent, zijn ze bijna even duur als papieren boeken waarover maar 6 procent btw wordt gerekend.

“En als je ze uit hebt, kun je er niets meer mee”, zegt Jellema. Sinds 24 juni verkoopt hij via zijn webshop Tom Kabinet daarom gelezen e-books. Niet beduimeld of met koffievlekken, wel tweedehands. Aanbieders bepalen de prijs, al snel de helft van een ‘eerstehands’ e-book. De site vraagt een transactiebedrag van 1,13 euro en hoopt dat goedkoper lezen het minder verleidelijk maakt illegaal te downloaden. Sinds juni zijn er “rond de 7.500 boeken verkocht”, zegt Jellema.

Is dat wel legaal?

Toen Tom Kabinet online ging, schreven de oprichters een brief aan Nederlandse uitgevers om te praten over samenwerking. “Het effect was anders dan we hadden gehoopt”, zegt Jellema. De uitgevers eisten dat Tom Kabinet zijn diensten zou staken en vroegen een kort geding aan.

Ze maken zich zorgen dat het door de site makkelijk wordt te verdienen aan illegaal gedownloade e-books, legt algemeen secretaris van branchevereniging NUV Martijn David uit. Illegale kopieën zouden kunnen worden doorverkocht als tweedehands e-books. Bovendien krijgen auteur of uitgever geen geld voor de doorverkoop en is niet te controleren of de verkoper het bestand daarna ook daadwerkelijk van zijn computer verwijdert. Zo zou het mogelijk zijn om een boek te verkopen én te houden.

Jellema bevestigt dat dit allemaal nog niet te controleren is, maar ziet het positiever:

“Ook wij vinden dat illegaal downloaden diefstal is. Daarom laten we verkopers verklaren dat ze de documenten verwijderen als ze zijn verkocht, en dat ze de boeken legaal hebben aangekocht.”

Een kwestie van vertrouwen. Het bedrijf voorziet elk doorverkocht boek van een watermerk en let naar eigen zeggen op als iemand ineens honderden boeken per keer uploadt. “Als we twijfels hebben, vragen we naar een aankoopbewijs.” De uitgevers ontkennen dat. Volgens hen biedt de hoogste aanbieder op de site meer dan 1.500 e-books aan.

Wat vindt de rechter?

Vorig jaar diende in de VS een zaak over het doorverkopen van MP3’s. Daar bepaalde de rechter dat doorverkopen niet mocht omdat het auteursrecht schendt. Maar Tom Kabinet haalt een andere zaak aan; het UsedSoft-arrest van het Europese Hof van Justitie uit 2012. Dat bepaalde juist dat licentiehandelaar UsedSoft softwarelicenties wel mocht doorverkopen.

De rechtbank oordeelde in juli dat Tom Kabinet vooralsnog niet hoefde te stoppen. Volgens de rechter is niet aangetoond dat e-books niet tweedehands kunnen zijn. Maar helemaal eenduidig was de uitspraak ook niet: het is niet duidelijk is of het arrest opgaat voor e-books en niet alleen voor software. Vanmiddag zou dat wel duidelijk moeten worden.